Złota - kościół św.Michała Archanioła

 

 Został zbudowany w 1649 roku - drewniany, konstrukcji zrębowej, oszalowany deskami, z czworoboczną wieżą. Jest to kościół jednonawowy z kruchtą boczną. We wnętrzu znajdują się trzy barokowe ołtarze z drugiej połowy XVII wieku, polichromowane i bogato zdobione.
W ołtarzu głównym umieszczono obraz Matki Bożej Częstochowskiej. W zwieńczeniu ołtarza jest obraz św. Michała Archanioła, patrona kościoła. Ołtarze boczne, to ołtarz Matki Bożej z Dzieciątkiem i ołtarz Serca Pana Jezusa. Nadto barokowe obrazy św. Marii Magdaleny i św. Jana Nepomucena.
W przedsionku znajduje się zabytkowa chrzcielnica z XVII wieku.

Ropa - kościół

Kościół parafialny pw. Św. Michała Archanioła z 1761 r.; jednonawowy, konstrukcji zrębowej, z murowanymi wieżami i przedsionkiem; wyposażenie z XVIII-XIX w. Kościół pobity gontami. Nawa i prezbiterium nakryte wspólnym dachem wielopołaciowym z barokową, baniastą sygnaturką z latarnią. Wieże z kaplicami i kruchta murowane. Wieńczą je hełmy cebulaste z latarniami. Przy nawie znajdują się dwie kaplice, nad nimi nadbudowane są wieże.

 Ściany i stropy kościoła ozdobione polichromią o motywach figuralnych z XIX w. Ołtarz główny i dwa ołtarze boczne z 1.połowy XIX w. Nawiązują do tradycji barokowej. W ołtarzu głównym m.in. obrazy- Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Michała Archanioła z XIX w. Ołtarze w kaplicach pochodzą z początku XX w., klasycystyczna chrzcielnica z ok. 1800 r., późnobarokowa ambona z XVIII w., a kamienna kropielnica z 1691 r.

Mochnaczka Niżna - cerkiew

GPS: N49 26.012 E21 00.776 

Cerkiew położona przy drodze, w centrum wsi.

Cerkiew parafialna greckokatolicka św. Michała Archanioła w Mochnaczce Niżnej (obecnie kościół parafialny rzymskokatolicki Matki Boskiej Częstochowskiej) została wzniesiona w XVIII lub w połowie XIX w. Jest to cerkiew łemkowska, w konstrukcji zrębowej. 

Polichromia figuralno-ornamentalna z lat 1960 – 64 jest dziełem Cz. Lenczowskiego i S. Kruczka. Ikonostas (ściana z ikonami) składa się z części górnej – barokowej oraz dolnej – późnoklasycystycznej; część środkowa ikonostasu przesłonięta została ołtarzem głównym o charakterze neogotyku ludowego z obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej (1956 r.).

Spostrzeżenia ze szlaku:  pokryta gontem. W 2008 roku, podczas  naszego pobytu kładziono nowy szalunek i nowe gonty. 

Archanioł Michał

Archanioł Michał to w religii chrześcijańskiej jeden z archaniołów, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego.

Archanioł Michał uważany za największego ze wszystkich aniołów w żydowskich, chrześcijańskich i muzułmańskich religiach. 

Jest kojarzony z elementem ognia, który symbolizuje spalanie rzeczy tymczasowych i przejściowych, dzięki czemu tylko czyste wewnętrzne światło może oświetlać nam droge. Jest nazywany życzliwym Aniołem Śmierci, ponieważ przynosi nam oswobodzenie i nieśmiertelność. Jest Aniołem Końcowego Rachunku i Ważącym Ludzkie Dusze.

 

Aniołowie są istotami ze swej natury różnymi od ludzi. Należą do stworzeń, są nam bliscy, dlatego Kościół obchodzi ich święto. Do ostatniej reformy kalendarza kościelnego (z 14 lutego 1969 r.) istniały trzy odrębne święta: św. Michała czczono 29 września, św. Gabriela - 24 marca, a św. Rafała - 24 października. Obecnie wszyscy trzej archaniołowie są czczeni wspólnie. 

W tradycji chrześcijańskiej Michał to pierwszy i najważniejszy spośród aniołów (Dn 10, 13; 12, 1; Ap 12, 7 nn), obdarzony przez Boga szczególnym zaufaniem.
Hebrajskie imię Mika'el znaczy "Któż jak Bóg". Według tradycji, kiedy Lucyfer zbuntował się przeciwko Bogu i do buntu namówił część aniołów, Archanioł Michał miał wystąpić i z okrzykiem "Któż jak Bóg" wypowiedzieć wojnę szatanom.

W Piśmie świętym pięć razy jest mowa o Michale. W księdze Daniela jest nazwany "jednym z przedniejszych książąt nieba" (Dn 13, 21) oraz "obrońcą ludu izraelskiego" (Dn 12, 1). Św. Jan Apostoł określa go w Apokalipsie jako stojącego na czele duchów niebieskich, walczącego z szatanem (Ap 12, 7). Św. Juda Apostoł podaje, że jemu właśnie zostało zlecone, by strzegł ciała Mojżesza po jego śmierci (Jud 9). Św. Paweł Apostoł również o nim wspomina (1 Tes 4, 16). Jest uważany za anioła sprawiedliwości i sądu, łaski i zmiłowania. Jeszcze bardziej znaczenie św. Michała akcentują księgi apokryficzne: Księga Henocha, Apokalipsa Barucha czy Apokalipsa Mojżesza, w których Michał występuje jako najważniejsza osoba po Panu Bogu, jako wykonawca planów Bożych odnośnie ziemi, rodzaju ludzkiego i Izraela. Michał jest księciem aniołów, jest aniołem sądu i Bożych kar, ale też aniołem Bożego miłosierdzia. Pisarze wczesnochrześcijańscy przypisują mu wiele ze wspomnianych atrybutów; uważają go za anioła od szczególnie ważnych zleceń Bożych. Piszą o nim m.in. Tertulian, Orygenes, Hermas i Didymus. Jako praepositus paradisi ma ważyć dusze na Sądzie Ostatecznym. Jest czczony jako obrońca Ludu Bożego i dlatego Kościół, spadkobierca Izraela, czci go jako swego opiekuna. Papież Leon XIII ustanowił osobną modlitwę, którą kapłani odmawiali po Mszy świętej z ludem do św. Michała o opiekę nad Kościołem.

Kult św. Michała Archanioła jest w chrześcijaństwie bardzo dawny i żywy. Sięga on wieku II. Symeon Metafrast pisze, że we Frygii, w Małej Azji, św. Michał miał się objawić w Cheretopa i na pamiątkę zostawić cudowne źródło, do którego śpieszyły liczne rzesze pielgrzymów. Podobne sanktuarium było w Chone, w osadzie odległej 4 km od Kolosów, które nosiło nazwę "Michelion". W Konstantynopolu kult św. Michała był tak żywy, że posiadał on tam już w VI w. aż 10 poświęconych sobie kościołów, a w IX w. kościołów i klasztorów pod jego wezwaniem było tam już 15. Sozomenos i Nicefor wspominają, że nad Bosforem istniało sanktuarium św. Michała, założone przez cesarza Konstantyna (w. IV). W samym zaś Konstantynopolu w V w. istniał obraz św. Michała, czczony jako cudowny w jednym z klasztorów pod jego imieniem. Liczni pielgrzymi zabierali ze sobą cząstkę oliwy z lampy płonącej przed tym obrazem, gdyż według ich opinii miała ona własności lecznicze. W Etiopii każdy 12. dzień miesiąca był poświęcony św. Michałowi.

W Polsce powstały dwa zgromadzenia zakonne pod wezwaniem św. Michała: męskie (michalitów) i żeńskie (michalitek), założone przez błogosławionego Bronisława Markiewicza (+ 1912, beatyfikowanego przez kard. Józefa Glempa w Warszawie w czerwcu 2005 r.).

Św. Michał Archanioł jest patronem Cesarstwa Rzymskiego, Papui Nowei Gwinei, Anglii, Austrii, Francji, Hiszpanii, Niemiec, Węgier i Małopolski; diecezji łomżyńskiej; Amsterdamu, Łańcuta, Sanoka i Mszany Dolnej; ponadto także mierniczych, radiologów, rytowników, szermierzy, szlifierzy, złotników, żołnierzy. Przyzywany jest także jako opiekun dobrej śmierci.

W ikonografii św. Michał Archanioł przedstawiany jest w tunice i paliuszu, w szacie władcy, jako wojownik w zbroi. Skrzydła św. Michała są najczęściej białe, niekiedy pawie. Włosy upięte opaską lub diademem. Jego atrybutami są: globus, krzyż, laska, lanca, miecz, oszczep, puklerz, szatan w postaci smoka u nóg lub skrępowany, tarcza z napisem: Quis ut Deus - "Któż jak Bóg", waga.
 

Dubne

GPS: N49 18.712 E20 58.550

Przy końcu drogi z Leluchowa. Droga z Wojkowej jest przejezdna (sugerowane wysokie zawieszenie),

 ale można się natknąć na zamknięty szlaban przy Dubnych

- czyli droga tylko dla lokalnych i pracowników służb leśnych.

Cerkiew greckokatolicka pw. Św. Michała Archanioła z 1863 r., obecnie kościół rzymskokatolicki; trójdzielna, konstrukcji zrębowej; pobita gontami i pokryta blachą; wnętrze: polichromia ornamentalna i ikonostas z k. XlX w.; Wzniesiona w typie zachodniołemkowskiego budownictwa cerkiewnego, na miejscu poprzedniej zniszczonej w pożarze. Dachy namiotowe łamane uskokowo zwieńczone wieżyczkami cebulastymi ze ślepymi latarniami. Tak samo zwieńczona jest izbicowa wieża o pochyłych ścianach konstrukcji słupowo-ramowej. Wnętrze nakryte kopułami namiotowymi, w dolnych partiach łamanymi uskokowo. Elementy cerkiewnego wyposażenia:- rokokowo-klasycystyczny ikonostas z sześcioma ikonami autorstwa Antoniego Bogdańskiego z 1895 r.,- ikona z ołtarza zza ikonostasu przedstawiająca Chrystusa modlącego się w Ogrojcu- barokowa ikona Ukrzyżowania i Złożenia do Grobu. Cenny zabytek sakralnego budownictwa zachodniołemkowskiego.

Wierchomla - cerkiew

GPS: N49 25.601 E20 47.303

W centrum wsi.

Cerkiew parafialną greckokatolicką św. Michała Archanioła w Wierchomli Wielkiej (obecnie kościół parafialny rzymskokatolicki) zbudowano w 1821 r. Cerkiew swym trójdzielnym układem i zwieńczeniami nawiązuje do architektury łemkowskiej. Zbudowana w konstrukcji zrębowej; pobita gontami i pokryta blachą. 
Nawę, prezbiterium i przybudówki zakrystyjne nakrywają oddzielne dachy wielospadowe, a kruchtę dach dwuspadowy. W dachach znajdują się baniaste wieżyczki z latarniami, a przybudówki zwieńczone są  niewielkimi kopułkami. 

Wnętrze cerkwi nakrywają stropy płaskie z fasetami. 
Barokowo-klasycystyczna polichromia ścian i stropów o motywach architektonicznych i figuralnych została wykonana lub odnowiona w 1928 r. 
Na ścianach podziwiać można motywy architektoniczne, a na stropach figuralne sceny biblijne. 

W świątyni znajduje się cenne wyposażenie z XVIII-XIX w.:- ikonostas o bogatej dekoracji snycerskiej w stylu barokowym z XIX w.- z tego samego czasu ołtarz (z baldachimem i tabernakulum) w kształcie konfesji w prezbiterium. W tle ołtarza ikona Ukrzyżowanie- rokokowe ołtarze w nawie z XVIII i XIX w.- obrazy i feretrony z ikonami z XIX w.

Teren otoczony jest kamiennym murem, w którym znajdują się trzy z pięciu zachowanych kaplic.

Binarowa - UNESCO

Kościół parafialny pw. Św. Michała Archanioła z ok. 1500 r.; 
Jednonawowy, konstrukcji zrębowej; wyjątkowo cenne malowidła z XVI-XVII w., gotyckie rzeźby z XIV w.
W latach 1641-1650 świątynię gruntownie przekształcono: powstała kaplica pw. Aniołów Stróżów, przebudowano chór muzyczny, powiększono otwory okienne, wykonano nową polichromię. 

Wnętrze świątyni nakryte jest stropami płaskimi. W nawie, kaplicy i zakrystii znajdują się nadwieszone nad tymi pomieszczeniami chóry muzyczne. 

[EN] The Church of the Archangel Michael was built around 1500, with a roof of chest type. In 1595 a tower was added to the west end, and at the beginning of the 17th century the church was enclosed by an external arcade. Window openings were enlarged and new polychrome decoration replaced the earlier stencilled work.

Więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/AdQJ9YqTqTa6pU3m9

Wyposażenie kościoła:

• płaskorzeźby świętych w ołtarzach bocznych
• ołtarz główny z figurą Matki Boskiej z Dzieciątkiem z drugiej ćwierci XV w.
• kamienna chrzcielnica z 1522 r.
• gotycki dzwon z XV w.
• ozdobne okucia drzwi prowadzących z kruchty do nawy
• bogato-rzeźbione ławki
• konfesjonały pokryte malowidłami
• tron celebransa
• ambona.

Kościół udostępnia przewodnik: pani Małgorzata Nalepa (tel. 692-385-244).

W Binarowej pierwszy kościół drewniany został zbudowany około 1400 roku (wspomina o nim Jan Długosz). Spłonął pod koniec XV w. Obecnie istniejąca świątynia została wybudowana około 1500 roku. Nie wiadomo, kiedy dokładnie odbyło się jej poświęcenie i konsekracja. W ciągu następnych stuleci przeprowadzono szereg konserwacji mających na celu zachowanie tego obiektu w jak najlepszym stanie.

Wnętrze świątyni zdobi piękna, zabytkowa polichromia z XVI i XVII w. okazująca miedzy innymi sceny z Nowego Testamentu oraz widoki ówczesnego Biecza. W ciągu swych dziejów kościół ten był kilkakrotnie restaurowany: w 1641 roku, na początku XIX w. oraz w latach 1953-1956. Renowacje przeprowadzono tez w ostatnim okresie. W 1908 poważnie zniekształcono świątynię m.in poprzez zmianę pokrycia dachów (gont zastąpiono blacha miedziana), szalunek gontowy ścian zastąpiono deskowaniem, a zaskrzynienia w nawie podparto arkadami filarowymi. W ramach podjętych w 1992 roku prac, m. in. wymieniono poszycie deskowe na gont i przywrócono wieży pierwotny kształt.

Pod względem wartości historyczno-artystycznej kościół w Binarowej należy do najcenniejszych i najlepiej wyposażonych budowli tego typu zachowanych w Europie środkowej. W 2003 roku kościół w Binarowej wraz z innymi kościołami Małopolski i Podkarpacia został zapisany na liście światowego dziedzictwa UNESCO, znajduje się tez na szlaku architektury drewnianej Uzasadnienie wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO: harmonijne połączenie walorów historycznych, architektonicznych i artystycznych, najcenniejsza polichromia spośród wszystkich drewnianych kościołów Małopolski.

Smolnik nad Sanem - UNESCO

Świątynia w Smolniku należy do nielicznie zachowanych, na terenie południowo- wschodniej Polski, trójdzielnych cerkwi kopułowych, powszechnie występujących na Bojkowszczyźnie, zniszczonych na tym obszarze (w obecnych granicach Polski) po 1947 roku.

Cerkiew orientowana, umiejscowiona na terenie wyludnionej wsi, w odległości ok. 400 metrów na południe od szosy Lutowiska – Stuposiany, na wzgórzu, w otoczeniu starodrzewu. Ogrodzenie drewniane. Od wschodu cmentarz, założony w XIX wieku.

Więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/uEWr5XA1eLrFTja23

Cerkiew drewniana, konstrukcji zrębowej, trójdzielna, z pastoforium od północy, z opasaniem na rysiach. Podmurowanie kamienne. Podwaliny dębowe. zrąb ścian z drewna iglastego. Nad sanktuarium i nawą kopuły brogowe zrębowe z załomem (nawowa z krzyżowym stężeniem); nad babińcem sklepienie kolebkowe. Dachy nad sanktuarium nawą i babińcem namiotowe z załomem, zwieńczone makowicami. Pastoforium pod opasaniem. Wewnątrz, chór śpiewaczy w zachodniej części cerkwi. Ościeżowe portale i okna (prostokątne, podwójne i okrągłe). Ściany powyżej opasania i wszystkie połacie dachowe opierzone gontem. Sanktuarium, nawa i babiniec kwadratowe w planie; pastoforium prostokątne. Nawa większa od sanktuarium i babińca. Masyw nawowy wyższy od pozostałych; okapy dachowe na jednym poziomie. 

Z dawnego wyposażenia cerkwi przetrwała do dnia dzisiejszego ikona Wniebowzięcia Bogarodzicy z 1748 roku. W górnej partii ściany ikonostasowej figuralna polichromia ścienna (wizerunki starotestamentowych Proroków) z końca XVIII wieku, odnowiona w 1923 roku przez Eliasza Decuka z Sanoka.

W 2013 roku, wraz z 15 innymi drewnianymi świątyniami, została wpisana na listę UNESCO.

Dębno Podhalańskie - UNESCO

Kościół parafialny św. Michała Archanioła w Dębnie Podhalańskim, zbudowany został w 1490 r., wieżę wzniesiono w 1601 r. Jego powstanie wiąże się z działalnością cystersów w Ludźmierzu, ale wiarygodna wzmianka pochodzi dopiero z 1335 r.  Od czasu budowy zachował on się wraz z wystrojem i wyposażeniem w niemal nie zmienionym stanie. Wieżę dostawiono w r. 1601 lub 1607.

[EN] The Church of the Archangel Michael (Debno) is first mentioned in 1335. The present building, the second on the site, dates from the late 15th century. This church has a unique example of medieval decorations. The ceiling and the interior walls are painted using stencils from the 15th and 16th centuries. The decoration contains more than 77 motifs: architectural recalling Gothic forms, animal, human and religious

Więcej zdjęć: https://goo.gl/photos/JdYAj1SXWqoxSRDA9

W serialu "Janosik" w kościele w Dębnie główny bohater brał ślub. Jednak widzom pokazano aż trzy kościoły – inny, kiedy młodzi do niego wchodzili, kościół w Dębnie – gdzie odbywała się cała ceremonia i jeszcze inny, gdy z niego wychodzili.

Atrakcją tego niezwykłego kościoła są  cymbałki zazwyczaj leżące w prezbiterium. są  bardzo stare - mogły powstać nawet w V wieku. Szczególny dźwięk tych cymbałków, określany mianem gamy perskiej (dłuższe płytki dają wyższe tony), został uzyskany przez wykonanie płytek ze specjalnego stopu i zakopanie ich w ziemi na pewien okres.

Ściany kościoła od wewnątrz zdobią unikatowe malowidła - polichromia z XV-XVI w., zawierająca motywy geometryczne i roślinne w układzie pasmowym. odnowiona w l. 1935-36, dobrze zachowany przykład malarstwa patronowego rozpowszechnionego w późnym gotyku. Malowidła wykonywano przy użyciu wyciętych w skórze szablonów, zdobią one nie tylko sufit i ściany, ale również sprzęty. Wśród 77 motywów są heraldyczny orzeł jagielloński oraz scena polowania na jelenie. 

Krucyfiks na belce tęczowej datowany jest na ok. 1380, piękny gotycki tryptyk w głównym ołtarzu - na pocz. w. XVI. W barokowych bocznych ołtarzach - predella z 1651 r. oraz figurki Madonny i "świętych dam" z ok. 1440. Cenna rzeźba patrona kościoła powstała ok. 1420. W r. 1949 przypadkowo odbito od sobót późnoromański obraz na desce lipowej z ok. 1280 roku, przedstawiający święte Katarzynę i Agnieszkę, najstarsze zachowane malowidło sztalugowe w Polsce (oryginał zdeponowany jest w Muzeum Metropolitarnym w  Krakowie, w kościółku wisi jego kopia). Rzeźby ludowe wykonał Józef Janos. Legendy przypisują budowę kościółka zbójnikom, którym miał się objawić jego patron na dębie. Najstarsze z otaczających drzew mogą sięgać w w. XVII w. i już w r. 1919 objęte zostały opieką prawną. W Dębnie tworzył znany rzeźbiarz ludowy Józef Janos. Pracował on zestawem prymitywnych narzędzi, a jego sztukę cechowały naturalizm i bryłowatość postaci. Pisał również wiersze.

Obiekt w 2003 r. został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO.

 Dębno

Starodawna wieś podhalańska położona na wys. 535 m na pn.­zach. przedpolu Pienin Spiskich, pomiędzy Dunajcem, Białką i Jeziorem Czorsztyńskim. Między domami sączy się leniwa Struga, zach. osiedle zwane jest Furmańcem. Ok. 700 mieszkańców. Dębno znajdzie się w cofce sztucznego zbiornika na Dunajcu, dla ochrony przed zalaniem wieś otoczono wałem ziemnym (zapora boczna). Nazwa pola i łąk Dambno występuje w wystawionym w r. 1254 potwierdzeniu nadania z r. 1234. Przywilej lokacyjny wydany został i w r. 1335 - zawiera on już wzmiankę o kościółku. Wieś stanowiła część samodzielnej włości szlacheckiej, która okresami przechodziła w ręce  starostów czorsztyńskich. W r. 1581 miała 6 kmieci, 8 zagrodników, 4 rzemieślników i sołtysa. W r. 1824 nabył ją - wraz z dobrami zakopiańskimi i białczańskimi - Emanuel Homolacs.

Frićka

GPS:N49 24.093 E21 05.248, 

Cerkiew położona przy drodze. W pobliżu osady cygańskie.

Greckokatolicki drewniany Kościół św. Michała Archanioła pochodzi z XVIII wieku. Jest to trójdzielna budowla zrębowa.  

Części ikonostasu pochodzą z różnych okresów, wyróżniają się  w nim zwłaszcza bogato zdobione drzwi carskie.

Gont na cerkwi we Frićce

Niektóre obrazy ikonostasu są  nawet z końca XIX wieku. Ikona Pokrova pochodzi z końca XVIII wieku. Ołtarz datuje się na rok 1716.