wtorek, 6 października 2020

Mazurska chata w Szczytnie

https://www.geocaching.com/geocache/GC8XDNC


Chata Mazurska w Szczytnie to drewniany dziewiętnastowieczny budynek mieszkalny zbudowany w początkach wieku przez mazurskiego chłopa-rolnika. Nie została tu przemieszczona, lecz w tym miejscu została zbudowana.

Charakterystyczne jest łączenie w rogach na zewnątrz Chaty bali drewnianych w tzw. "rybi ogon" tj. przez odpowiednie zaciosanie ( bez użycia gwoździ). Brak jest fundamentów. Budynek nie był ozdabiany, w środku ciemny, jak przed laty. Kiedyś był pokryty trzciną, jak większość wiejskich budynków.

Na szczycie od strony ulicy strzela w niebo "pazdur" spełniał rolę odstraszania złych duchów .
Fakt, że wiejski budynek stoi obecnie w mieście, wynika z tego, że w momencie stawiania ta część miasta Szczytna była wsią zwaną Bartna Strona. W roku 1913 przyłączono ten teren do miasta. Po II wojnie światowej przy obecnej ulicy Konopnickiej (dawna Yorkstrasse) stały cztery takie budynki uległy jednak zniszczeniu.

Chata ma cztery odrębne pomieszczenia. Dwa od strony lewej - patrząc od wejścia głównego były pomieszczeniami dla zwierząt. Na wprost wejścia duży komin pusty wewnątrz, tzw. "czarna kuchnia" kiedyś do środka wchodziła gospodyni gotując tam strawę. Na prawo izba świąteczna i mały pokój do spania tzw. zapiecek.

Chata jest urządzona w części oryginalnymi sprzętami (ślubanek, kufry). Są tu także wierne rekonstrukcje, m.in. ławki, kredensy, rogal. Zbiory dawnych przedmiotów kultury materialnej: maselnice do produkcji masła, pralki, magiel, maglownice, tary, żelazka, obroże dla cieląt i wiele innych. Chata spełnia rolę obiektu zabytkowego pod opieką konserwatora, odbywają się tu imprezy kulturalne, mianowicie odczyty, dyskusje, wystawy i inne

Obecnie Chata Mazurska jest własnością Stowarzyszenia Towarzystwo Przyjaciół Szczytna i utrzymywana jest z własnych funduszy pochodzących od członków już od 15 lat.

 

czwartek, 10 września 2020

Klęczanów

źródłohttp://www.polskaniezwykla.pl/

Kościół drewniany pw. św. Katarzyny Dziewicy i Męczennicy i św.Stanisława wzniesiono na przełomie XVII i XVIII stulecia, a gruntownie odrestaurowano w 1775 oraz 1993 r. Wyposażenie świątyni jest przeważnie barokowe i pochodzi z XVII i XVIII w. Wewnątrz warto zwrócić uwagę m.in. na wsparty na dwóch słupach chór oraz polichromię pokrywającą sufit nawy.

Gierczyce

źródłohttp://www.polskaniezwykla.pl/

Kościół w Gierczycach wraz z dzwonnicą należą do najcenniejszych zabytków staropolskiej architektury drewnianej. Wchodzących do świątyni zachwyca jej rokokowy wystrój w złotej i zielonej tonacji. W bogato zdobionym ołtarzu głównym podziwiać można m.in. rzeźby Boga Ojca wśród aniołów oraz papieża Grzegorza XIII. Znajduje się w nim także słynący łaskami obraz Matki Boskiej Pocieszenia. Jego zasłonę stanowi malowidło przedstawiające św. Mikołaja biskupa, patrona tego kościoła. Bogato dekorowane rzeźbami są także ambona i chrzcielnica.Od strony północnej dostawiono do kościoła w 1797 roku kamienną zakrystię. Na cmentarzu obok kościoła stoją zadbane stare nagrobki i neoromańska kaplica grobowa rodziny Łempickich (ówczesnych właścicieli dóbr gierczyckich) z 1900 roku

Stodoły-Wieś

źródłohttp://www.polskaniezwykla.pl/

Kościół pw. Świętej Teresy od Dzieciątka Jezus w Stodołach-Wsi jest budowlą utrzymaną w stylu staropolskiej architektury drewnianej. W pierwszych latach po wojnie (1952), miejscowi wierni skorzystali z okazji i kupili drewniany kościół pochodzący z XVII wieku, stojący w niedalekim Lasocinie.


Według legendy ów kościół już wcześniej był przenoszony, ale z Tarłowa do Lasocina. Z dawnego wyposażenia kościoła zachowała się jedynie późnobarokowa ambona - reszta pozostała w Lasocinie.

środa, 9 września 2020

Busko-Zdrój - kościółek cmentarny pw. św. Leonarda


  


  „Kościółek św. Leonarda na cmentarzu grzebalnym, drewniany, dawniej parafialny, rozmiarów 18 na 16 łokci, składa się z węższego prezbiterium, nawy i kruchty. Nad arkadą jest mały krucyfiks. Obok niego figurki NMP i św. Jana. Napis: Wal. W.C.A.D. 1699. Kościołek znajduje się w złym stanie. Czasem w Krzyżowe dnie odprawia się w nim Msza św.” – tyle napisał ksiądz Wiśniewski.

Trzystuletni kościółek św. Leonarda w Busku nie jest pierwszym obiektem sakralnym stojącym w tym miejscu. Już sam dobór jego patrona może stanowić dowód na wczesnopiastowskie korzenie tej fundacji – wezwanie św. Leonarda nadawano chętnie na przełomie XI/XII stulecia. Była tu więc siedziba najstarszej w Busku parafii, erygowanej jeszcze przed założeniem w Busku klasztoru norbertanów. Gdy miasto Busko rozwinęło się w sąsiedztwie klasztoru, tam też przeniesiono parafię, odbierając ja św. Leonardowi z Przedmieścia Krakowskiego. Istnieje zapis z roku 1644 wspominający o tym obiekcie, nazywanym wówczas już kaplicą, gdzie mszy już nie odprawiano, z uwagi na zły stan techniczny. Na pocieszenie zapisano, że zgromadzone zostało już drewno na budowę nowej kaplicy.

Do budowy – jak wynika z tekstu wyrytego na belce, a zacytowanego przez księdza Wiśniewskiego – doszło w roku 1699. Pięćdziesiąt lat później, w roku 1748 miał miejsce remont dokonany z funduszy Reginy Zawadzkiej. Przy prezbiterium stała wówczas zakrystia, wewnątrz był ołtarz z figurą świętego, a dach wieńczyła sygnaturka pokryta blachą.

Kościółek mocno ucierpiał w czasie ostatniej wojny. Powojenne remonty miały początkowo powierzchowny charakter. Dawną świetność przywrócono mu dopiero w latach 1997- 98.

Kościółek zbudowany jest w konstrukcji zrębowej (za wyjątkiem kruchty) wzmacnianej lisicami, ustawionej na podmurówce z kamienia. Jest orientowany i składa się z kwadratowej nawy, węższego od niej, trójbocznie zamkniętego prezbiterium, maleńkiej zakrystii i dostawionej od zachodu kruchty. Zastosowana tu więźba dachowa (storczykowa) wraz z typowymi dla kościołów Małopolski zaskrzynieniami sprawia, że boczne części nawy są obniżone. Dach nawy i prezbiterium ma wspólną kalenicę, pobity jest gontem, a wieńczy go arkadowa sygnaturka kryta miedzianą blachą. Nad zakrystią wykonany jest dach pulpitowy, zaś nad kruchtą – dach dwuspadowy. Elewacje są oszalowane pionowymi deskami – na narożnikach znajdują się zespolone pilastry o żłobkowanych trzonach, zwieńczonych korynckimi głowicami, będące przykładem dobrej, snycerskiej roboty.


Tekst: Roman Mirowski,

Źródło: Roman Mirowski, „Drewniane kościoły i dzwonnice Ziemi Świętokrzyskiej”, 2002 r. RM


Kielce - Dworek Laszczyków


 Zlokalizowany na południowym stoku Wzgórza Zamkowego przy ulicy Jana Pawła II 6, za drewnianym, krytym gontem ogrodzeniem, cofnięty w głąb posesji. Należy do najcenniejszych zabytków Kielc nie tylko z racji ponad dwustuletniej historii, ale przede wszystkim ze względu na fakt, że jest ostatnim drewnianym obiektem tego typu na terenie miasta.

Wystawiony przez Jakuba Jaworskiego, ostatniego starostę biskupiego, na terenie wydzierżawionym na mocy umowy z 7 marca 1788 r. zawartej z ks. Jerzym Dobrzańskim, kanonikiem katedralnym krakowskim, dziekanem Kolegiaty Kieleckiej.

Do lat 70 XX w. znajdował się w rękach prywatnych, a następnie mieściła się w nim siedziba ZOZ-u. W 1988 został przekazany Muzeum Wsi Kieleckiej na cele administracyjne i wystawiennicze.

Pierwotnie na terenie posesji znajdował się dworek i budynki gospodarcze, a całość była rezydencją miejską z założenia zbliżoną do obiektów kanonii, znajdujących się na Wzgórzu Zamkowym. Według opisów archiwalnych z 1838 i 1848 roku drewniany, parterowy budynek dworku został zbudowany z modrzewia, na podmurowaniu z cegły palonej i z kamienia na wapno. Od ogrodu do części drewnianej dobudowane były dwa kamienne lamusy.

Dworek został nakryty wysokim czterospadowym łamanym dachem, krytym pojedynczym gontem, poprzedzony z frontu gankiem, za którym znajdowała się ciemna sień. W skład budynku wchodziły cztery pokoje.

W południowo-wschodnim narożu posesji, frontem na północ stał drugi dom – oficyna mieszkalna, od strony zachodniej do oficyny dostawiony był chlewik na bydło, dalej zlokalizowane były dwie kloaki i drwalnia.

W części północno-wschodniej znajdowały się wozownia, stajenka i komórka. Były to budynki parterowe, drewniane, kryte gontem. Opisywany plac ponadto mieścił w sobie od strony zachodniej ogród owocowy. Z frontu ogrodzenie stanowił parkan pokryty daszkiem, z bramą wjazdową. Pod koniec XIX w. budynek dworku rozbudowano. Do dnia dzisiejszego na terenie posesji zachował się tylko budynek dworku.

Obecnie pomieszczenia administracyjne mieszczą się na tyłach posesji, a wnętrza dworu zostały przeznaczone na cele wystawiennicze.


Dzięki środkom unijnym obiekt wyremontowano oraz przeprowadzono prace modernizacyjne na terenie całej posesji.

Mójcza

  


 Obiekt przez ponad sto lat był kaplicą - kościołem parafialnym jest dopiero od lat dwudziestu. Kaplicę w Mójczy zbudowała miejscowa społeczność wraz z sołtysem, Franciszkiem Maickim. Konsekracji dokonał w dniu 20 listopada 1865 roku ksiądz Józef Ćwikliński, kanonik z kieleckiej katedry.

Trwałość drewna użytego do budowy nie była najwyższa. Po pięćdziesięciu latach trzeba było kaplicę właściwie wybudować od nowa, od fundamentów. Dzieła tego dokonali majstrowie Jan i Antoni Komorowscy w roku 1917. W następnym roku Mójczę wyłączono z kieleckiej parafii katedralnej i dołączono do parafii w Sukowie. W roku 1981 zaczęto przygotowywać kaplicę do roli świątyni parafialnej. Najpierw przesunięto ją o 8 metrów do przodu, na wcześniej przygotowaną podmurówkę. Potem dobudowano nową zakrystię i wreszcie, rok później, powiększono wnętrze dostawiając do nawy od południa aneks. Odrębną parafię erygowano w dniu 18 lutego 1982 r. Ostatnio wymieniono eternit, leżący na dachu od roku 1979 r., na pokrycie z blachy dachówkowej.

Kościół stoi we wsi, przy drodze prowadzącej z Zagórza do Sukowa. Jest orientowany. Składa się z dawnej kaplicy, czyli prostokątnej nawy z nie wyodrębnionym, trójbocznie zamkniętym prezbiterium oraz późniejszych przybudówek: zakrystii od północy i aneksu powiększającego nawę – od południa. Kompozycję brył uzupełnia niewielka kruchta dostawiona od strony zachodniej. Pomieszczenia dawnej kaplicy nakrywa dwupołaciowy dach, we wschodniej części przechodzący w trójpołaciowy. Przybudówki przykryte są dachami dwuspadowymi, nieznacznie niższymi od dachu korpusu.

Kościół ma konstrukcję zrębową ustawioną na kamiennej podmurówce. Więźba dachowa jest tu krokwiowo – belkowa, a elewacje pokrywają szalunki z pionowo mocowanych desek. Trójkątne szczyty oszalowane są deskami „na styk”, pod nimi umieszczone są daszki okapowe. Nad kalenicą dachu są dwie wieżyczki: od zachodu sześcioboczna, a od wschodu, nad prezbiterium – czworoboczna. Obie wyposażone są w latarenki i nakryte ostrosłupowymi daszkami.

Wnętrze kościoła nie należy do interesujących – nakrywa je płaski strop, nieco podniesiony nad chórem muzycznym, umieszczonym w zachodniej części. Ściany pokryte są boazerią.


Tekst: Roman Mirowski

Źródło: Roman Mirowski, Drewniane kościoły i dzwonnice ziemi świętokrzyskiej, Regionalny Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego, Kielce 2002