Nowy Targ - kościół św. Anny

 49°29'13"N 20°1'31"E 

Na nowotarskim cmentarzu, na górce. 

Na północ od centrum. Naprzeciwko szpitala.

Kościół cmentarny pw. Św. Anny z XV w.; jednonawowy, konstrukcji zrębowej, oszalowany i pokryty gontem; w ołtarzu gł. obraz tzw. Wielkiej Rodziny z 1516 r. Nawa i prezbiterium nakryte są wspólnym dachem czterospadowym z sześcioboczną sygnaturką. Wieża konstrukcji słupowo-ramowej nadbudowana nad korpusem nawowym. Wieńczy ją hełm kopulasty z latarnią. 

Więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/s4cJ25cXobQc8tiM6

Polichromia kościoła wykonana przez miejscowego malarza Hipolita Lipińskiego w 1880 r. Na ścianach sceny figuralne, a na sklepieniu malowane kasetony z rozetami. Malowidło na ścianie północnej nawy obrazuje początek budowy kościoła. W górnej części ołtarza głównego obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem w półpostaci z XVI w. W ołtarzach bocznych z XVII w. m.in. obrazy św. Marii Magdaleny, św. Marii Egipcjanki i Matki Boskiej Łaskawej, w drewnianej pozłacanej sukience. Z XVIII w pochodzi rokokowy, malowany i rzeźbiony prospekt organowy i ambona.

Łopuszna - kościół

49°28'26"N   20°7'46"E

Kościół parafialny pw. Świętej Trójcy i Św. Antoniego Opata z II. poł. XV w.; jednonawowy, konstrukcji zrębowej, oszalowany i pokryty gontem; gotycki tryptyk z ok. 1460 r. Prezbiterium i nawa nakryte wspólnym dachem siodłowym. W dachu wieloboczna sygnaturka. Przy północnej ścianie świątyni zabudowane soboty. Izbicowa wieża o lekko pochyłych ścianach wzniesiona w konstrukcji słupowo-ramowej. 

Wnętrze świątyni nakryte jest stropami. Ornamentalna polichromia stropów z 1935 r., fragmenty starszej na parapecie chóru muzycznego. W miejscu dawnego barokowego ołtarza głównego malowany tryptyk gotycki z XV w. Należy on do najlepiej zachowanych dzieł malarskich z XV w. wykonanych w warsztatach małopolskich. Ołtarze boczne pochodzą z XVIII w. Ponadto w kościele: obraz Adoracji Trójcy Świętej z XVIII w., barokowy krucyfiks, obraz przedstawiający drogę na Kalwarię, dwa dzwony: z 1540 r. i z 1732 r.

Łopuszna - dwór Tetmajerów

PL

Zespół dworski w Łopusznej, w skład którego wchodzi dwór i zabudowania gospodarcze, powstał w latach 1787–90. Wielokrotnie zmieniał właścicieli, pod koniec XVIII w. gospodarzyli w nim Tetmajerowie. Główny budynek jest typowym wiejskim dworem szlacheckim – nakrytym czterospadowym, gontowym dachem, z kolumnowym gankiem i barokową facjatką. Obecnie mieści się w nim Muzeum Kultury Szlacheckiej (oddział Muzeum Tatrzańskiego), prezentujące dawną siedzibę średniozamożnej szlachty. Obejrzeć można m.in. wnętrze kuchni dworskiej oraz ekspozycję etnograficzną wnętrz podhalańskich z XIX w.

EN

---

The Manor House Estate in Łopuszna, which consists of a manor house and farm buildings, arose in 1787-90. It switched landlords repeatedly, and towards the end of the C19th was taken over by the Tetmajers. The main building is a typical nobleman’s country manor house – covered by a hipped, shingled roof, with a columned porch and a baroque garret. It currently houses the Museum of Nobleman Culture (a branch of the Tatry Museum), displaying the old abode of the moderately wealthy nobility. Among the things you can see is the interior of a manor-house kitchen and an ethnographic exhibition of C19th Podhale interiors.

Rabka - kościół-muzeum

49°28'35"N   20°10'5"E położony w górze wsi, przy drodze

Kościół pw. Św. Marii Magdaleny z pocz. XVII w.; jednonawowy, konstrukcji zrębowej, pobity i pokryty gontami; wyposażenie gł. z XVII i XVIII w.; obecnie Muzeum Regionalne im. Wł. Orkana. Nawa i prezbiterium nakryte stromym dachem wspartym na gotyckiej więźbie storczykowej. W dachu wysoka sygnaturka z latarnią. Bryła kościoła zdominowana przez potężną izbicową wieżę, szerszą od korpusu budowli. Przy prezbiterium, na zewnątrz kościoła ołtarzyk z rzeźbioną grupą Ukrzyżowania z XVIII w. 

Zdjęcia - https://photos.app.goo.gl/s4cJ25cXobQc8tiM6

Wnętrze, nakryte sklepieniami pozornymi, podpartymi w nawie filarami, ozdobione polichromią z 1802 r. z fragmentami starszej, z 1628 r. W barokowym ołtarzu głównym m.in. obrazy św. Trójcy, św. Franciszka i św. Dominika. Ołtarze boczne, chór muzyczny i organy pochodzą z 1778 r. W kościele znajduje się etnograficzna ekspozycja muzealna obrazująca ludową kulturę materialną i duchową mieszkańców Rabki i okolicznych wsi.

• Muzeum jest czynne we wszystkie dni tygodnia z wyjątkiem wtorków.
• godz. 9.00-16.00. normalny: 6 zł (normalny) i ulgowy 4 zł, Dzieci do lat 7 – bezpłatnie.
• www.muzeum-orkana.pl

Sieniawa - kościół św. Antoniego

Więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/SJjbp1uETnc6e4GYA

Kościół pw. Św. Antoniego Padewskiego z I. poł. XVIII w.; konstrukcji zrębowej, otoczony podcieniami; wnętrze: polichromia z 1845 r., wyposażenie gł. z poł. XVIII w. Świątynię otaczają otwarte podcienia (soboty) wsparte na słupach. We wnętrzu znajdują się trzy ołtarze późnobarokowe z ok. połowy XVIII w. W dwukondygnacyjnym ołtarzu głównym umieszczono obrazy współczesne. W lewym ołtarzu bocznym do niedawna znajdował się otoczony miejscowym kultem obraz Matki Boskiej Sieniawskiej z pierwszej połowy XVIII w., ale został przeniesiony do nowego kościoła. W prawym ołtarzu obrazy ukazują św. Józefa z dwunastoletnim Chrystusem i św. Barbarę. Cennymi zabytkiem malarstwa są stacje Drogi Krzyżowej z XVIII w. Ze sprzętów wyróżnia się prosta ambona z wielobocznym korpusem i prospekt organowy. Kościółek w Sieniawie zachował się w nie zmienionym stanie od czasu budowy

Orkanówka

Muzeum Biograficzne Władysława Orkana („Orkanówka”) w Porębie Wielkiej mieści się w drewnianej willi, zbudowanej w latach 1903–06, w stylu nawiązującym do zakopiańskiego. Jest to budynek parterowy, z wysokim zagospodarowanym poddaszem. Zbudowany został na rzucie prostokąta w układzie szerokofrontowym, z przeszkloną werandą na osi. Nakryty jest stromym gontowym dachem przyczółkowym z okapem przyzbowym. Zbiory muzealne pokazują życie i twórczość literacką Władysława Orkana (1875–1930). W pomieszczeniach tych zgromadzono także zabytki kultury materialnej górali mieszkających na północnych stokach Gorców.

Więcej zdjęc: https://photos.app.goo.gl/SQFzJ97r25A6Sa1r2

Grywałd - kościół XV w. św Marcina

GPS: 49°26'46"N 20°22'23"E  

Kościół położony jest na górce, przy cmentarzu i nowym kościele.

Kościół pomocniczy św. Marcina w Grywałdzie datowany jest na 2. poł. XV w. Kościół, reprezentuje starszy typ kościołów drewnianych w Małopolsce. Jest to kościół jednonawowy, konstrukcji zrębowej, pobity i pokryty gontami.

Głównym akcentem budowli jest wieża, szeroko posadowiona, o ścianach silnie zwężających się ku górze, z wydatnie nadwieszoną izbicą. Nawa i prezbiterium nakryte oddzielnymi dachami siodłowymi. W dachu nad nawą niewielka czworościenna sygnaturka. Wejście południowe do kościoła ujęte jest gotyckim, ostrołukowym portalem. Malowniczość kościoła podkreślają oszalowane soboty. 

We wnętrzu ocalały duże fragmenty chłopskiej polichromii z r. 1618, pod nią stwierdzono w r. 1935 istnienie resztek malowideł patronowych. W głównym ołtarzu złoci się cenny tryptyk gotycki z początku XVI w., w l. 1961-62 odnowiony. Obraz Matki Boskiej i wypukłorzeźba pochodzą zapewne z tego samego okresu. Piękna XIV-wieczna Madonna Grywałdzka została w r. 1937 prze­niesiona do muzeum w Tarnowie, skąd zrabowali ją Niemcy. Pod względem usytuowania i uroku dawnej architektury, kościółek ten chyba nie ma równego w Karpatach.

W prezbiterium i w nawie zachowała się polichromia z 1618 r. 

Do wyposażenia należą trzy ołtarze:

• W głównym umieszczono interesujący tryptyk późnogotycki z początku XVI w. Obraz w polu środkowym przedstawia św. Marcina, siedzącego na białym koniu, w momencie gdy część swego bogatego płaszcza odcina dla ułomnego żebraka. W zwieńczeniu zaś obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem.
• ołtarze boczne z XVII w. w prawym - obraz świętej Doroty i Katarzyny z 1640 r., przemalowany w 1876 r.
• rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVII w.
• barokowo-ludowa rzeźba Pieta z XVIII w.
• dwa krucyfiksy barokowo-ludowe z XVII i XVIII w. 

Patron pijaków i oberżystów

Ponoć to właśnie święty Marcin urządził w Grywałdzie pierwszy 'Boży Obiad'- wielką ucztę dla mieszkańców i żebraków z okolicy. ową tradycję kultywowano tutaj aż do początku XX wieku. podczas  odpustu 11.listopada, można wysłuchać miejscowej osobliwości: archaicznego śpiewu kościelnego oraz zobaczyć ostatki tradycyjnych strojów.

Tylmanowa - kościół

Kościół pw św. Mikołaja zbudowano w 1756 r. w miejscu wcześniejszej XV wiecznej świątyni. Wieść gminna niesie iż w latach 1607-1614 miał tu miejsce ostry spór, między księdzem, a starostą, który wreszcie przybrał dość gwałtowną formę. Starosta napadł na plebanię i nasłał podpalacza na drewnianą światynię. Podpalacz jednak przelźkł się Boga i nie wykonał zadania. Rozżarzone węgle wwrzucił do kropielnicy i uciekł. Płomienie były jednak przeznaczeniem drewnianej świątyni- spłonęła 100 lat później Kościół dzisiejszy jest orientowany, konstrukcji zrębowej. Prezbiterium zamknięte wielobocznie, od południa przylega kaplica, a od północy murowana zachrystia. Do bardzo długiej nawy dobudowano kaplicę i kruchtę. Dach jednokalenicowy, dwuspadowy, kryty blachą, z wieżyczką na sygnaturkę. Wewnątrz stropy i ściany pokryte współczesną poichromią ornamentalną i figuralną. Ołtarz główny późnobarokowy, o rozbudowanej formie. Najcenniejszym zabytkiem jest ołtarz boczny, póxnobarokowy z XVIII w. Pochodzi najprawdopodobniej ze skasowanego klasztoru franciszkanów w Nowym Sączu. Nastawa tego ołtarza ma formę drewnianej, pozłacanej ramy o bardzo bogatej rzeźbie splotów roślinnych. Przy kościele- murowana, piętrowa dzwonnica parawanowa. 

Ochotnica Dolna - Kościół

Kościół pw Znalezienia Krzyża Świętego został wybudowany w XIX wieku na miejscu poprzedniej XVI wiecznej świątyni. W XX wieku dobudowano dwie kaplice boczne. Kościół dzisiejszy jest orientowany, składa się z prezbiterium, nawy i wieży. Ciekawostką jest zamknięcie prezbiterium ścianą płaską- rozwiązanie rzadko spotykane, najprawdopodobniej zapożyczone z kościołów podhalańskich. Do prezbiterium przylega zachrystia, a od południa niewielka kruchta. Nawa, znacznie szersza od prezbiterium, dodatkowo posiada dwie symetryczne kaplice boczne. Całość pokrywa jednokalenicowy dach kryty blachą. Jego szerokość odpowiada szerokości nawy, także nad prezbiterium występuje szeroki okap. Wieza, konstrukcji słupowej, posiada pozorną izbicę i barokowy chełm kryty blachą. 

Nawę nakrywa strop płaski, który w prezbiterium przechodzi w pozorne sklepienie kolebkowe. Portal wejściowy nawy wycięty w kształt oślego grzbietu. Warto zwrócić uwagę na pięknie wyrzeźbioną belkę tęczową. Ściany i strop pokrywa polichromia ornamentalna i figuralna z XIX wieku. Na stropie nawy wielkie przedstawienie Sadu Ostatecznego, a na stropie prezbiterium Przemienienie Pańskie. 

Przy kościele stoi współczesna dzwonnica. Warto zwrócić uwagę na cmentarz, gdzie m.in. spoczywają Tetmajerowie, właściciele wsi.

Harklowa

więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/LERgNxfLODh4j00R2

Kościół parafialny p.w. Narodzenia Najświętszej Panny Marii, zbudowany na przełomie XV i XVI w.  Wieża z XVII w. Kościół w stylu późnogotyckim Budowla orientowana, konstrukcji zrębowej. Prezbiterium zamknięte prostokątnie. W północnej stronie duża, czworoboczna kaplica z 1866 r. nakryta kopuła z latarnią.Dach jednokalenicowy, kryty gontem, z neogotycką wieżyczką na sygnaturkę.

Wieża izbicowa, zwieńczona ostrosłupowym hełmem. Wokół kościoła otwarte soboty. Wewnątrz pozorne sklepienia kolebkowe, pokryte polichromią z lat 30-tych XX w. Niewielki fragment gotyckich dekoracji patronowych na stropie w przyziemiu wieży, z przedstawieniami orszaku myśliwskiego, jelenia, pary gołąbków. Okna tylko od strony południowej. Rzeźbiony portal do zakrystii, pokryty ornamentem sznurowym. Pięć barokowych ołtarzy. Ołtarz główny wczesnobarokowy, w nim obrazy z pierwotnego, gotyckiego tryptyku z XVI w. W polu środkowym gotycki obraz św. Rodziny. Ołtarze w kaplicy bocznej rokokowe, zakupione na Słowacji. Późnogotycka figura Matki Bożej z Dzieciątkiem, z XVI wieku. Obrazy Matki Bożej i św. Marcina (święty ubrany jest w strój regionalny), z XVI w. Kościół otoczony murkiem z ciekawymi bramkami, nakrytymi hełmami baniastymi z gontu. 

Szałasy Gorczańskie

Najwięcej znajduje się w okolicach Gorca, Kudłonia i na polanach w okolicach Turbacza.

Można je znaleźć na niemal każdej hali- największe nagromadzenie w miarę dobrze zachowanych szałasów jest w okolicach Turbacza i Gorca- środkowe Gorce raczej nie obfitują w zabudowę pasterską. Większość z nich czasy świetności ma za sobą, ale kilka zostało zachowanych w naprawdę dobrym stanie- dziś są wykorzystywane jako sezonowe bacówki (hala Długa) czy prywatna chałupa udostępniana turystom (Warszawianka na Gorcu). Dawno powstała w kole łódzkim klasyfikacja bacówek określa Warszawiankę jako hotel- czyli kilka poziomów wyżej niż ekskluzywne 4DWiWo (4 ściany, dach, ochrona przed wiatrem i wodą).

Szałas pod Jaworzynką (żółty szlak z Lubomierza-Rzek

Szałas na polanie Podskały  - kwiecień 2016

Szałas pod Gniewem Prezesa - lato'2018

Szałas pod Gniewem Prezesa - listopad'2016

Szałas pod Gniewem Prezesa - listopad'2016

Szałas pasterski na Czole Turbacza - lipiec 2010

Szałas pasterski na Czole Turbacza - lipiec 2010

Szałas pasterski na Czole Turbacza - lipiec 2010

Dębno Podhalańskie - UNESCO

Kościół parafialny św. Michała Archanioła w Dębnie Podhalańskim, zbudowany został w 1490 r., wieżę wzniesiono w 1601 r. Jego powstanie wiąże się z działalnością cystersów w Ludźmierzu, ale wiarygodna wzmianka pochodzi dopiero z 1335 r.  Od czasu budowy zachował on się wraz z wystrojem i wyposażeniem w niemal nie zmienionym stanie. Wieżę dostawiono w r. 1601 lub 1607.

[EN] The Church of the Archangel Michael (Debno) is first mentioned in 1335. The present building, the second on the site, dates from the late 15th century. This church has a unique example of medieval decorations. The ceiling and the interior walls are painted using stencils from the 15th and 16th centuries. The decoration contains more than 77 motifs: architectural recalling Gothic forms, animal, human and religious

Więcej zdjęć: https://goo.gl/photos/JdYAj1SXWqoxSRDA9

W serialu "Janosik" w kościele w Dębnie główny bohater brał ślub. Jednak widzom pokazano aż trzy kościoły – inny, kiedy młodzi do niego wchodzili, kościół w Dębnie – gdzie odbywała się cała ceremonia i jeszcze inny, gdy z niego wychodzili.

Atrakcją tego niezwykłego kościoła są  cymbałki zazwyczaj leżące w prezbiterium. są  bardzo stare - mogły powstać nawet w V wieku. Szczególny dźwięk tych cymbałków, określany mianem gamy perskiej (dłuższe płytki dają wyższe tony), został uzyskany przez wykonanie płytek ze specjalnego stopu i zakopanie ich w ziemi na pewien okres.

Ściany kościoła od wewnątrz zdobią unikatowe malowidła - polichromia z XV-XVI w., zawierająca motywy geometryczne i roślinne w układzie pasmowym. odnowiona w l. 1935-36, dobrze zachowany przykład malarstwa patronowego rozpowszechnionego w późnym gotyku. Malowidła wykonywano przy użyciu wyciętych w skórze szablonów, zdobią one nie tylko sufit i ściany, ale również sprzęty. Wśród 77 motywów są heraldyczny orzeł jagielloński oraz scena polowania na jelenie. 

Krucyfiks na belce tęczowej datowany jest na ok. 1380, piękny gotycki tryptyk w głównym ołtarzu - na pocz. w. XVI. W barokowych bocznych ołtarzach - predella z 1651 r. oraz figurki Madonny i "świętych dam" z ok. 1440. Cenna rzeźba patrona kościoła powstała ok. 1420. W r. 1949 przypadkowo odbito od sobót późnoromański obraz na desce lipowej z ok. 1280 roku, przedstawiający święte Katarzynę i Agnieszkę, najstarsze zachowane malowidło sztalugowe w Polsce (oryginał zdeponowany jest w Muzeum Metropolitarnym w  Krakowie, w kościółku wisi jego kopia). Rzeźby ludowe wykonał Józef Janos. Legendy przypisują budowę kościółka zbójnikom, którym miał się objawić jego patron na dębie. Najstarsze z otaczających drzew mogą sięgać w w. XVII w. i już w r. 1919 objęte zostały opieką prawną. W Dębnie tworzył znany rzeźbiarz ludowy Józef Janos. Pracował on zestawem prymitywnych narzędzi, a jego sztukę cechowały naturalizm i bryłowatość postaci. Pisał również wiersze.

Obiekt w 2003 r. został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO.

 Dębno

Starodawna wieś podhalańska położona na wys. 535 m na pn.­zach. przedpolu Pienin Spiskich, pomiędzy Dunajcem, Białką i Jeziorem Czorsztyńskim. Między domami sączy się leniwa Struga, zach. osiedle zwane jest Furmańcem. Ok. 700 mieszkańców. Dębno znajdzie się w cofce sztucznego zbiornika na Dunajcu, dla ochrony przed zalaniem wieś otoczono wałem ziemnym (zapora boczna). Nazwa pola i łąk Dambno występuje w wystawionym w r. 1254 potwierdzeniu nadania z r. 1234. Przywilej lokacyjny wydany został i w r. 1335 - zawiera on już wzmiankę o kościółku. Wieś stanowiła część samodzielnej włości szlacheckiej, która okresami przechodziła w ręce  starostów czorsztyńskich. W r. 1581 miała 6 kmieci, 8 zagrodników, 4 rzemieślników i sołtysa. W r. 1824 nabył ją - wraz z dobrami zakopiańskimi i białczańskimi - Emanuel Homolacs.

Rdzawka - kościół zbójecki na stokach Piątkowej

https://www.geocaching.com/geocache/GC38Y3B

49°34'34"N 19°56'22"E 

Uwaga na dzieci i psy! położony tuż przy ruchliwej Zakopiance

Więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/px5gQgxU2sHio7W8A

Jadąc zakopianka z Chabówki w stronę Nowego Targu, pod Piatkowa (714 m n.p.m.) mija sie drewniany kościół ukryty w kepie drzew. Wiadomo, ze powstal w 1757 r., ale przez kogo zostal wzniesiony i dlaczego tak daleko od ludzkich siedzib? Bywa nazywany kosciólkiem na Piatkowej, w Rdzawce lub po prostu "u krzyza". Formalnie kosciól pw. sw. Krzyza jest filia parafii w Chabówce.

Wedlug legendy ufundowal go zamozny kupiec w miejscu, gdzie napadniety przez zbójników, wzywajac pomocy Bozej, zostal cudownie ocalony. Zbójnicy rzeczywiscie mogli upodobac sobie rejon Piatkowej, bowiem latwo tu bylo zaskoczyc kupiecka karawane pnaca sie mozolnie pod góre.

Po drugiej stronie ruchliwej szosy bije zródlo zwane Pocieszna Woda. Uwaza sie, ze jego woda ma uzdrawiajaca moc, leczaca zwlaszcza schorzenia oczu i nóg. Na takich obszarach czesto powstawaly kapliczki i miejsca kultu, wiec moze swiatynia ma zwiazek z cudownym zródelkiem? Jedno jest pewne - warto zatrzymac tu samochód i przez chwile oddac sie zadumie, podziwiajac rozlegla panorame Beskidów z wyraznie dominujaca nad nimi Babia Góra.

Przed kilkunastu laty budynek częściowo splonal w wyniku podpalenia, lecz zostal pieczołowicie odbudowany. Z zewnątrz jest oszalowany deskami. Otaczaja go soboty, czyli szerokie okapy, pod którymi chronili sie wierni oczekujacy na niedzielne nabożeństwo nieraz od sobotniego wieczoru. Do sciany prezbiterium przylega kaplica ze scena ukrzyżowania. Rosnace obok kosciólka stare lipy maja ponad 200 lat.

Dwa razy do roku odbywaja sie tu uroczystosci odpustowe - Swieto Znalezienia Krzyza Swietego w maju oraz Podwyzszenia Krzyza Swietego w czerwcu, obchodzone w najblizsza niedziele po przypadajacym na dzien powszedni swiecie. W kazda niedziele po mszy sw. na zyczenie kierowców swieci sie tu pojazdy mechaniczne.

Kościół pw. Św. Krzyża "na Obidowej" z II. poł. XVIII w.; odbudowany po pożarze w 1994 r.; jednonawowy, konstrukcji zrębowej; we wnętrzu polichromia wzorowana na oryginalnej wykonana współcześnie. Na zewnątrz świątynię otaczają częściowo podcienia (soboty). Od północy i od zachodu znajdują się otwarte kruchty zwieńczone falistymi szczycikami. Ściany i stropy świątyni w 1901 r. ozdobione zostały polichromią zakonserwowaną i wzbogaconą nowymi elementami w 1975 r. Autorem programu renowacji i projektu nowej polichromii był Józef Furdyna. Polichromia uległa zniszczeniu w czasie pożaru. Wyposażenie wnętrza skromne:- późnobarokowe ołtarze- rzeźba Chrystusa na krzyżu w półkoliście wykrojonej tęczy- na południowej ścianie wczesnobarokowe retabulum ołtarzowe z XVII w. z manierystyczną snycerką- w lewym ołtarzu przy tęczy rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem- w ołtarzach obrazy św. Franciszka i św. Mikołaja.