Borowa Wieś

 Kościół św. Mikołaja – zabytkowy drewniany kościół, znajdujący się w Borowej Wsi, dzielnicy Mikołowa. 

Jest kościołem parafialnym w dekanacie Mikołów w archidiecezji katowickiej. Kościół znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego. W pobliżu kościoła przechodzi także Szlak Krawędziowy GOP.Został przeniesiony w latach 1937–1939 z pobliskich Przyszowic. Daty powstania kościoła nie można jednoznacznie określić – kroniki kościelne i niektóre publikacje określają rok budowy na 1640, inne bardziej ogólnie datują go na XVII wiek. Istnieją również opinie, że kościół zbudowany został w 1720, a nawet w 1737, choć przypuszczalnie ta ostatnia data odnosi się jedynie do roku budowy wieży. 

Kościół został poświęcony w obecnym miejscu 16 grudnia 1939 roku, jednak parafię utworzono dopiero 20 grudnia 1957 roku. Został przeniesiony w latach 1937–1939 z pobliskich Przyszowic. Daty powstania kościoła nie można jednoznacznie określić – kroniki kościelne i niektóre publikacje określają rok budowy na 1640[2], inne bardziej ogólnie datują go na XVII wiek. 

Istnieją również opinie, że kościół zbudowany został w 1720, a nawet w 1737, choć przypuszczalnie ta ostatnia data odnosi się jedynie do roku budowy wieży. Kościół został poświęcony w obecnym miejscu 16 grudnia 1939 roku, jednak parafię utworzono dopiero 20 grudnia 1957 roku. Parafia pw. św. Mikołaja w Mikołowie Borowej Wsi – rzymskokatolicka parafia w dekanacie mikołowskim, erygowana od 20 grudnia 1957 przy drewnianym kościele przeniesionym do Borowej Wsi z Przyszowic.

Sławków - karczma

Niewątpliwie austeria sławkowska jest najpiękniejsza spośród zachowanych do dzisiejszych czasów. Jej usytuowanie i architektura dają najpełniejsze wyobrażenie o budownictwie i sztuce ciesielskiej w przedrozbiorowej Polsce. Budynek stanowi klasyczny przykład drewnianej staropolskiej karczmy. Został wzniesiony lub wyremontowany w 1781 roku, o czym świadczy data wyryta na stragarzu.

Posiada konstrukcję zrębową. Zbudowany został na planie litery "T". W części frontowej po lewej stronie przejazdowej sieni znajdują się izba szynku i kuchnia, a po prawej alkierz, komora i kantorek. Ta część budynku przykryta jest pobitym gontem dachem polskim łamanym, który, wsparty od Rynku na sześciu kamiennych filarach (wcześniej na drewnianych słupach), tworzy podcienie. W bramie frontowej zastosowano psy z wypustkami w kształcie wałków, na których wyrżnięto rozetki, ponadto górną część odrzwi ozdobiono kołkowaniem i nacinaniem elementów konstrukcyjnych. Część tylna- wozownia i stajnia- podzielona została wzdłuż na trzy części za pomocą profilowanych słupów z zaś trzałami. Do niej również wiedzie ozdobna brama wjazdowa. Całość przykrywa dwuspadowy dach. Obiekt ma powierzchnię 380 metrów kwadratowych. Historia karczmarstwa sławkowskiego jest starsza niż samo miasto. Już w kronice Jana Długosza odnajdujemy informację, iż w 1220 roku biskup krakowski Iwo Odrowąż uposażył klasztor Świętego Ducha w Prądniku pod Krakowem dochodami z karczem sławkowskich. Wiadomość ta jako pierwsza potwierdza nie tylko istnienie Sławkowa w początkach XIII wieku, ale również zaś wiadcza o prężnym ośrodku wymiany handlowej i funkcjonowaniu co najmniej dwóch tego typu obiektów. Jakkolwiek budynek Austerii w obecnym kształcie pochodzi z roku 1781, to jednak przyjąć należy za pewnik, że zabytek ten sięga czasów o wiele wcześniejszych i że w ciągu wieków był wielokrotnie przebudowywany. <br />

<br />Do 1939 roku Austeria nie tylko przyjmowała gości, ale też żyła życiem Sławkowian i mieszkańców okolicznych wiosek, którzy urządzali w niej chrzciny, wesela i stypy. W niedziele i święta izba karczemna rozbrzmiewała muzyką i hucznymi zabawami, była też miejscem spotkań lokalnych organizacji społeczno-politycznych. Po wojnie karczma pełniła przeróżne funkcje- od mieszkalnej do kulturalno-oświatową i muzealnej. W 2003 roku Austeria Miejska została wydzierżawiona prywatnej firmie ze Sławkowa, która przywróciła budynkowi jego dawną funkcję. Znów zaprasza w swe wiekowe progi wszystkich strudzonych podróżnych oraz tutejszych mieszkańców, proponując wyśmienite jadło i najprzedniejsze napitki w niepowtarzalnej atmosferze zabytkowych wnętrz.

Młyn - Kołaczew

Młyny wodne były obecne w polskim krajobrazie przez stulecia. Ich czas jednak przeminął, więc w XXI wieku możemy podziwiać tylko nieliczne, zazwyczaj zabytkowe obiekty tego typu. Tradycyjny młyn w pięknym otoczeniu zobaczymy chociażby w Złotym Potoku na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Młyn wodny Kołaczew poruszany był przez wody Wiercicy od czasów średniowiecznych, jednak obecna budowla pochodzi sprzed 200 lat, maszyny wykorzystują natomiast napęd elektryczny.

Historia młyna wodnego Kołaczew

Złoty Potok jest niewielką miejscowością, położoną w Dolinie Wiercicy na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Ten fragment Jury uchodzi za jeden z najbardziej atrakcyjnych pod względem turystycznym, przyroda bowiem nie poskąpiła mu swoich walorów, a i zabytków tutaj w bród. Bardzo interesującym obiektem jest chociażby młyn wodny Kołaczew, który stanowi jedyną pozostałość po kwitnącym tu w przeszłości młynarstwie. Młyn znajduje się nad Wiercicą, na południe od centrum Złotego Potoku, w granicach rezerwatu „Parkowe”. Kołaczew nazwę swą zawdzięcza ponoć kołataniu, czyli charakterystycznemu dźwiękowi, wydawanemu przez koło młyńskie. Według źródeł historycznych młyn w tym miejscu istniał już pod koniec średniowiecza – pod rokiem 1473 wspominany jest młynarz Piotr Palis, pracujący dla właściciela młyna, Piotra Potockiego herbu Szreniawa. Obecny, charakterystyczny, wysoki i drewniany budynek, wzniesiono na przełomie XVIII i XIX wieku - wchodził on wówczas w skład rozległego, złotopotockiego majątku ziemskiego. Na mapie Królestwa Polskiego z 1839 roku młyn oznaczono już pod znaną nam nazwą Kołaczew. Niestety, koło wodne zdemontowano w latach 50. ubiegłego stulecia, zasilając maszyny prądem elektrycznym. Młyn wodny Kołaczew w Złotym Potoku znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego.

Okolice młyna

Niezwykle atrakcyjne są najbliższe okolice młyna. Spiętrzone wody tworzą staw nazywany „Zielonym” lub „Snem Nocy Letniej”. Szlaki turystyczne prowadzą do wapiennych ostańców, źródła „Spełnionych Marzeń”, Groty Niedźwiedziej i innych atrakcji.

Gilowice

W oddalonych zaledwie o kilka minut jazdy od Żywca, Gilowicach, znajduje się zabytkowy kościół św. Andrzeja. Zbudowany został w 1. poł. XVI w. w pobliskim Rychwałdzie, skąd w 1757 r. został przeniesiony właśnie do Gilowic. 

W latach 1933-34 kościół został powiększony przez przedłużenie nawy i wzniesienie kaplicy. Jest to budowla drewniana, wzniesiona w konstrukcji zrębowej, z wieżą o konstrukcji słupowej dobudowaną w 1641 r. Prezbiterium zamknięte trójbocznie z zakrystią i kaplicą Serca Pana Jezusa po bokach. Nawa prostokątna z kwadratową wieżą od zachodu, o pochyłych ścianach z nadwieszaną izbicą i nakryta ostrosłupowym hełmem. Nad kościołem dach dwuspadowy o jednej kalenicy, pobity gontem z wieżyczką na sygnaturkę o barokowej formie. Na zewnątrz kościół otaczają otwarte soboty o falistym okapie. Wnętrze nakrywa pozorne sklepienie kolebkowe z końca XIX w. oraz strop płaski z czasu ostatniej przebudowy.

Z bogatego wyposażenia wnętrza warto zwrócić uwagę na barokowy ołtarz główny z 1708 r. z obrazem św. Anny Samotrzeć z tegoż czasu i późnogotycką rzeźbą św. Barbary, wczesnobarokową ambonę z 1. poł XVII w. Znajdująca się do niedawna w kościele  gotycka rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z 3. ćw. XIV w., został przeniesiona do Muzeum Archidiecezjalnego w Krakowie. Na wieży zawieszone są  dwa najstarsze w całej okolicy dzwony: Andrzej z 1535 r. i Jan z 1584 r. Z kolei przed sobotami stoi kamienna chrzcielnica z 1440 r. z herbem Komorowskich.

Pętla Pszczyńska

Pętla jest fragmentem Trasy Głównej. Ma połączenie z Pętlą Rybnicką (od Pielgrzymowic do Jastrzębia Zdroju lub od Zebrzydowic do Gołkowic) oraz odcinek wspólny z Pętlą Beskidzką (od Komorowic do Skoczowa). W Jawiszowicach przebiega trasa I małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej. Na Pętli Pszczyńskiej znajduje się skansen Zagroda Wsi Pszczyńskiej oraz duże skupisko kościołów drewnianych na stosunkowo niewielkim obszarze. Do najcenniejszych obiektów należy kościół Św. Marcina w Ćwiklicach ze wspaniałym wystrojem wnętrza i ciekawymi kowalskimi drzwiami do bocznej kruchty. Na uwagę zasługują też kościół Św. Klemensa w Miedźnej i Św. Krzyża w Starej Wsi.

• Bielowicko- kościół św. Wawrzyńca z 1701 r.
• Ćwiklice- kościół św. Marcina z XVII / XVIII w.

• Góra - kościół św. Barbary z 2. połowy XVI w. / Kościół parafialny p.w. Św. Barbary z 2. poł. XVI w., pierwotnie kaplica, powiększony w 1961 r., konstrukcji zrębowej z sobotami i lisicami, szalowany i pokryty gontem, od zachodu wieża czołowa.

• Grzawa- kościół Ścięcia św. Jana Chrzciciela z XVI w.
• Kaczyce- kościół Podwyższenia Krzyża Świętego z 1620 r., przeniesiony w latach 1971-72 z Ruptawy.
• Kończyce Wielkie- kościół św. Michała Archanioła z 1777 r., ze starszą wieżą z 1751 r.
• Łąka- kościół św. Mikołaja z 1660 r. z wolno stojącą wieżą
• Miedźna- kościół św. Klemensa Papieża z XVII w. powiększony w XVIII w. przez rozbudowę nawy, wieża czołowa, wyposażenie barokowe.
• Pielgrzymowice- kościół św. Katarzyny z 1680 r.
• Pszczyna- skansen "Zagroda Wsi Pszczyńskiej" 

utworzony w 1975 r. w Parku Kolejowym prezentujący wśród 16 obiektów m.in. chałupę z Grzawy, ośmioboczną stodołę z Kryr, szopę z Frydka, młyn wodny z Bojszów (obecnie karczma), spichlerz z Rudołtowic i kuźnię z Goczałkowic.

• Stara Wieś- kościół Podwyższenia Krzyża Świętego z 1522 r.; kilka drewnianych domów z XIX w. z ozdobnymi szczytami; stara szkoła z 1787 r.- obecnie Izba Regionalna.
• Wisła Mała- kościół p.w. św. Jakuba Starszego Apostoła z lat 1775–82.
• Zamarski- kościół św. Rocha z 1731 r.

Pętla Rybnicka

Pętla Rybnicka ma połączenie z Pętlą Gliwicką (od Wilczy do Żernicy i od Bełku do Paniów) oraz z Pętlą Pszczyńską (od Jastrzębia Zdroju do Pielgrzymowic). W pobliżu Pętli Rybnickiej znajdują się też oznakowane obiekty w Bukowie [62], Lubomii {63], Czernicy [64] i Pietrowicach Wielkich [65]. Najcenniejszymi obiektami są  kościoły w Łaziskach (z zachowaną XVI- wieczną polichromią) oraz Jankowicach. Kilka z obiektów na trasie pętli zostało przeniesionych z innych miejscowości (Jastrzębie Zdrój, Palowice, Rybnik – Ligocka Kuźnia, Rybnik – Wielopole)

• Bełk- kościół św. Marii Magdaleny z 1753 r.
• Gołkowice- kościół św. Anny z 1874 r.
• Jankowice Rybnickie- kościół Bożego Ciała z 1675 r.
• Jastrzębie-Zdrój, ul. ks. biskupa Bednorza- kościół świętych Barbary i Józefa z 1. połowy XVII w., przeniesiony w 1974 r. z Jedłownika.
• Łaziska- kościół Wszystkich Świętych z XVI w.
• Palowice- kościół Trójcy Przenajświętszej z 1595 r., przeniesiony w 1981 r. z Leszczyn.
• Rybnik- Ligocka Kuźnia, ul. Wolna- kościół św. Wawrzyńca z 1717 r., przeniesiony w 1975 r. z pobliskich Boguszowic.
• Rybnik- Wielopole, ul. Górna- kościół św. Katarzyny i MB Różańcowej z 1534 r., przeniesiony w 1976 r. z Gierałtowic.
• Wilcza- kościół św. Mikołaja z 1755 r.

Pętla Gliwicka

Na jej trasie znajdują się najstarsze aktualnie kościoły drewniane województwa śląskiego (Księży Las, Bojszów). dużą grupę kościołów XVII i XVIII- wiecznych uzupełnia ciekawy kościół Św. Jadwigi z 1929 r. w Zabrzu-Porębie o nietypowej dla kościołów bryle. Na trasie tej znajduje się także spichlerz plebański w Przyszowicach i wolno stojąca dzwonnica nie istniejącego drewnianego kościoła w Paczynie. Rozszerzeniem wiedzy o architekturze ludowej jest ekspozycje etnograficzne w Muzeum w Gliwicach i Muzeum Górnośląskim w Bytomiu. Pętla jest fragmentem Trasy Głównej i ma połączenie z Pętlą Częstochowską (z Szałszy przez Tarnowskie Góry do Koszęcina) i z Pętlą Rybnicką (z Żernicy do Wilczy lub z Paniów do Bełku). W pobliżu pętli znajdują się też oznakowane obiekty w Zabrzu- Mikulczycach [87], Bytomiu-Bobrku [85], Bobrownikach [86] i Miasteczku Śląskim [88]

• Bojszów- kościół cmentarny Wszystkich Świętych z początku XVI w.
• Gliwice - Ostropa - kościół św. Jerzego, bud. XV w. (murowane prezbiterium), przebudowanny w pol. XVII w., wieża czołowa, polichromie barokowe. Murowane gotyckie prezbiterium z XV w.
• Gliwice- kościół Wniebowzięcia NMP, bud. 1493, przebudowany w XVII w., przeniesiony kolejno z Zębowic i cmentarza komunalnego w Gliwicach, wieża czołowa.
• Gliwice, ul. Dolnych Wałów 8a- neorenesansowa willa Oscara Caro  - ekspozycja etnograficzna i kultury ludowej regionu gliwickiego w muzeum mającym siedzibę w willi
• Księży Las- kościół św. Michała Archanioła z 1494 r.
• Mikołów- Borowa Wieś, ul. Gliwicka- kościół św. Mikołaja z ok. 1640 r., przeniesiony w latach 1937-39 z Przyszowic.
• Mikołów- Paniowy- kościół św. ap. Piotra i Pawła z 1757 r.
• Paczyna- dzwonnica drewniana z 1679 r.
• Paniowy - Kościół św. ap. Piotra i Pawła 
• Poniszowice- kościół św. Jana Chrzciciela z 1499 r., rozbudowany 1775 i 1834 r. z wolno stojącą dzwonnicą z 1520 r.
• Przyszowice- spichlerz plebański z 1829 r.
• Rachowice- kościół Trójcy Świętej z 1668 r. z murowanym gotyckim prezbiterium z XV w.
• Rudziniec- kościół św. Michała Archanioła z 1657 r.
• Sierakowice- kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej z 1675 r.; 
• kapliczka św. Jana Nepomucena przy drodze do Rachowic.
• Smolnica- kościół św. Bartłomieja z ok. 1603 r.
• Szałsza- kościół Matki Boskiej z XVI/XVII w., zrekonstruowany po pożarze w 1967 r.
• Zabrze- Poręba, ul. Wolności 504- kościół św. Jadwigi z 1929 r.
• Zacharzowice- kościół św. Wawrzyńca z ok. 1580 r.
• Żernica- kościół św. Michała Archianioła z ok. 1661 r

Pętla Częstochowska

Na jej trasie znajdują się najstarsze aktualnie kościoły drewniane województwa śląskiego (Księży Las, Bojszów). dużą grupę kościołów XVII i XVIII- wiecznych uzupełnia ciekawy kościół Św. Jadwigi z 1929 r. w Zabrzu-Porębie o nietypowej dla kościołów bryle. Na trasie tej znajduje się także spichlerz plebański w Przyszowicach i wolno stojąca dzwonnica nie istniejącego drewnianego kościoła w Paczynie. Rpzszerzeniem wiedzy o architekturze ludowej jest ekspozycje etnograficzne w Muzeum w Gliwicach i Muzeum Górnośląskim w Bytomiu. Pętla jest fragmentem Trasy Głównej i ma połączenie z Pętlą Częstochowską (z Szałszy przez Tarnowskie Góry do Koszęcina) i z Pętlą Rybnicką (z Żernicy do Wilczy lub z Paniów do Bełku). W pobliżu pętli znajdują się też oznakowane obiekty w Zabrzu- Mikulczycach [87], Bytomiu-Bobrku [85], Bobrownikach [86] i Miasteczku Śląskim [88].

• CYNKÓW- KOŚCIÓŁ ŚW. WAWRZYŃCA Z 1631 ROKU:

Kościół p. w. św. Wawrzyńca z XVII w., figuruje w spisie zabytków klasy zerowej.

Wzniesiony w 1631r. przez architekta Walerego Ruraya z Pyskowic, odrestaurowany w 1955r. Drewniany, konstrukcji sumikowo-łątkowej, szalowany, wzmocniony lisicami, na

zewnątrz pobity gontem. Jednonawowy, z węższym, trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Przy prezbiterium od pn. prostokątna zakrystia, przy nawie od zachodu kruchta.

• Boronów- kościół Matki Boskiej Różańcowej z 1611 r., pierwszy na Śląsku kościół zbudowany na planie krzyża greckiego.
• Bór Zapilski- kościół św. Jacka z lat 1919-21.
• Częstochowa, plac Biegańskiego- ekspozycja kultury ludowej regionu częstochowskiego w Muzeum Częstochowskim.
• Koszęcin- kościół Św. Trójcy, bud. 1721-24, wieża czołowa, cenne wyposażenie barokowe, ekspozycja etnograficzna w Ośrodku Kultury i Edukacji Regionalnej.
• o kościele na www.gornyslask.net.pl 
• Mokra- kościół św. Szymona i św. Judy Tadeusza z 1708 r.
• Olsztyn, ul. Kuhna 1- ruchoma szopka Jana Wewióra w drewnianej chałupie z końca XIX w.
• Truskolasy- kościół św. Mikołaja z 1737 r.; kilkanaście drewnianych budynków mieszkalnych i gospodarskich.<
• Woźniki- kościół cmentarny św. Walentego z 1696 r.
• Złoty Potok- dawny młyn wodny "Kołaczew" na Wiercicy, z przełomu XIX/XX w.
• Zrębice- kościół św. Idziego z 1789 r.

Pętla Beskidzka

Pętla Beskidzka jest fragmentem Trasy Głównej i od Komorowic do Skoczowa ma odcinek wspólny z Pętlą Pszczyńską. Biegnie ona u podnóża Beskidu Śląskiego i Małego, na trasie popularnego objazdu Beskidów. Poza wyznaczoną trasą leżą oznakowane obiekty w Gilowicach, Szczyrku, Złatnej  i Czernichowie . Warto też wspomnieć o nie oznakowanych drewnianych kościołach w Juszczynie i Soblówce. W kilku wsiach na trasie (Istebna, Koniaków, Kamesznica) zachowały się relikty dawnej zabudowy mieszkalnej i gospodarskiej, a w górach – drewniane schroniska turystyczne

• Bielsko-Biała- Dom Tkacza, bud. XVIII w., oddział Muzeum Okręgowego. 

Budynek o konstrukcji zrębowej, w którym mieści się oddział Muzeum w Bielsku-Białej – ekspozycja prezentująca wygląd domu i warsztatu sukienniczego w XVIII- wiecznym Bielsku

• Bielsko-Biała- kościół św. Barbary z 1690 r. ul. Cyprysowa. 

Świątynia będąca przykładem d. wiejskiego budownictwa sakralnego w stylu śląsko- Małopolskim. Najcenniejszymi elementami wnętrza są  barokowe polichromie z pocz. XVIII wieku oraz gotycki tryptyk ołtarzowy z ok. 1470 r.

• Bielowicko- kościół św. Wawrzyńca, bud. 1701, wieża czołowa, poewangelicki.
• Cięcina- kościół św. Katarzyny, bud. 1542, powiększony 1667 i 1895.
• Istebna- zabytkowa drewniana zabudowa, chałupa Kawuloka.
• Istebna-iziołówka- kaplica Konarzewskich, bud. 1922, wystrój dzieła Ludwika Konarzewskiego seniora.
• Istebna-Kubalonka- kościół Podwyższenia Krzyża Św., bud. 1760 lub 1779, przeniesiony z Przyszowic, bezwieżowy.
• Istebna- Mlaskawka- kościół Józefa, bud. 1948, przeniesiony z Jaworzynki-Trzycatka, wystrój dzieła Józefa Boczka.
• Istebna- stecówka- kościół NMP Fatimskiej, bud. 1957-9, wystrój dzieła miejscowych artystów: Konarzewskiego, Wałacha i Boczka.
• Koniaków- ekspozycje sztuki ludowej w izbach regionalnych: Marii Gwarek (Koniaków 662), Heleny i Mieczysława Kamieniarzy (Koniaków 301) i Tadeusza Ruckiego (Koniaków 662).
• Laliki- Pochodzita- kościół NMP Nieustającej Pomocy z 1947 r., rozbudowany w 1965 r.
• Łodygowice- kościół św. Szymona i św. Judy Tadeusza z 1635 r., powiększony w XVIII w.
• Milówka- chałupa konstrukcji zrębowej z 1739 r., obecnie muzeum gminne "Stara Chałupa".
• Ustroń- stała wystawa etnograficzna w Muzeum Regionalnym "Stara Zagroda".
• Ustroń- Nierodzim- kościół św. Anny z 1769 r.
• Szczyrk- kościół św. Jakuba Apostoła z lat 1797-1800.
• Szczyrk- kościół św. Jana Nepomucena, bud. 1797- 1800, powiększony w 1937, wieża czołowa.
• Wisła- wystawa kultury ludowej górali beskidzkich w Muzeum Beskidzkim, na jego zapleczu kilka drewnianych chałup góralskich
• Wisła ul. Lipowa - dawny zameczek myśliwski arcyksięcia Fryderyka Habsburga wybudowany w 1897 r., przeniesiony w 1985 r. z polany Przysłop pod Baranią Górą (w latach 1925-1973 schronisko PTT i PTTK). Obecnie siedziba Oddziału PTTK "Wisła" w Wisle i punkt informacji turystycznej
• Wisła- Łabajów ul. Kopydło- kościół Znalezienia Krzyża Świętego z drewnianą wieżą z 1575 r., przeniesioną w 1983 r. z Połomi.
• Wisła- Zameczek (Zadni Groń)- kaplica z 1909 r. z zespołu nieistniejącego zameczku myśliwskiego Habsburgów
• Wisła Mała- kościół św. Jakuba i MB Dobrej Rady, bud. 1755- 82, powiększony w 1923, wieża czołowa.
• Żabnica- kościół Matki Boskiej Częstochowskiej z 1914 r.
• zywiec- stała ekspozycja "Kultura materialna górali beskidzkich" - W Muzeum miejskim.

SAD na Śląsku - Trasa Główna

• BIERUŃ STARY- KOŚCIÓŁ ŚW. WALENTEGO
• Brusiek- kościół św. Jana Chrzciciela, bud. przed 1670, wieża czołowa.
• o kościele na www.gornyslask.net.pl
• Chorzów- kościół św. Wawrzyńca, bud. 1599, przeniesiony z Knurowa, wieża czołowa.
• Chorzów (Skansen)- Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie, 57 drewnianych obiektów z Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego

Skansen na powierzchni 25 ha pokazuje 58 przykładów drewnianego budownictwa ludowego z 5 regionów Górnego Śląska i Zagłębia beskidzkiego, podgórskiego, pszczyńsko-rybnickiego, przemysłowego i lublinieckiego), m.in. kościół św. Józefa z 1791 r. z Nieboczów (w latach 1971-1995 w Rybniku-Kłokocinie), domy mieszkalne z Dziećkowic, Krasów, Panewnik, dom ostatniego sołtysa Katowic- Kazimierza Skiby, chałupy z Kromołowa, Istebnej, spichlerze dworskie i plebańskie, zagrodę pasterską z Brennej.

• Cieszowa - kościół św. Marcina, bud. 1751, wieża czołowa, cenne wyposażenie z XVIII w.
• Gwoździany - kościół Narodzenia NMP, bud. 1576, przeniesiony z Kościelisk, wieża czołowa.
• Jeleśnia - Stara karczma, bud. XVIII w.
• Katowice (Park im. T. Kościuszki)

zespół drewnianego kościoła św. Michała Archanioła, najstarsza jest świątynia z ok. 1510, wolnostojąca dzwonnica z XVII w., ogrodzenie drewniane, przeniesiony w całości ze Syrynii (zaczyn skansenu zrealizowanego dopiero po wojnie w Chorzowie).<br /></li><br /><li>Katowice, ul. Jordana 39- Muzeum Archidiecezjalne /zbiory średniowiecznej sztuki sakralnej, pochodzące z drewnianych kościołów województwa śląskiego

• Lubliniec- kościół św. Anny, bud. 1653, przeniesiony i przekształcony w 1999.
• Sadów- dzwonnica murowano-drewniana z XVII w., nieopodal murowany kościół z XIV w.
• Sieroty- kościół Wszystkich Świętych, bud. ok. 1470 (murowane prezbiterium), rozbudowany 1707, wieża czołowa z 1770.
• Bobrowniki- kościół parafialny p.w. św. Wawrzyńca z 1669 r. (wg innych źródeł w 1699 r.)- rzadki przykład kościoła dwuwieżowego.
• Buków- Kaplica Różańcowa z 1770 r.
• Bytom-Bobrek- kościół ewangelicki z 1932 r.
• Czernica- (zniszczony) spichlerz dworski z XVIII w., konstrukcji zrębowej i sumikowo-łątkowej, kryty gontem.
• Czernichów- dzwonnica wiejska z XIX w.
• Gilowice- kościół św. Andrzeja z 1547 r. z wieżą z 1641 r., przeniesiony z Rychwałdu w 1757 r.
• Juszczyna- kościół parafialny p.w. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny z lat 1924-27.
• Kamesznica
• Lubomia- kaplica św. Jana Nepomucena z ok. 1700 r.
• Miasteczko Śląskie- kościół św. Jerzego i Wniebowzięcia NMP z 1666 r.
• o kościele na www.gornyslask.net.pl 
• Pawełki- kościół filialny p.w. Matki Boskiej Fatimskiej z 1928 r.
• Pietrowice Wielkie- kościół odpustowy św. Krzyża z 1667 r.
• Podlesie- kościół parafialny p.w. św. Idziego z początku XVIII w.
• Popów- kościół pomocniczy p.w. św. Józefa Robotnika z 1858 r.
• Sławków- karczma z zajazdem z końca XVIII w.
• Soblówka- kościół parafialny p.w. Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny z 1939 r.
• Tworóg Mały- kaplica św. Jana Nepomucena, bud. koniec XIX w.
• Zabrze- Mikulczyce- kościół ewangelicki z 1937 r.
• Zimna Wódka- kościół św. Marii Magdaleny, bud. 1748 lub 1524, wieża czołowa, protestancki w 1524-1701.
• Złatna- leśniczówka habsburskiego zarządu lasów z 1876 r., proj. Karol Pietschka.
• Mikuszowice Krakowskie- kościół św. Barbary, bud. 1690.
• Pilica- dzwonnica drewniana z XVIII w.
• Popielów- kościół św. Andrzeja, bud. 1654, przeniesiony na pobliski cmentarz.
• Sól- dzwonnica drewniana z 1837.

SADj na Górnym Śląsku

Szlak Architektury Drewnianej w województwie śląskim, o długości 1060 km obejmuje 93 zabytkowe obiekty i zespoły architektury drewnianej[1]: kościoły, kaplice, dzwonnice, chałupy, karczmy, leśniczówki, pałacyk myśliwski, skanseny i obiekty gospodarcze – młyn wodny i spichlerze. Za najstarsze obiekty leżące na szlaku uchodzą kościoły Wszystkich Świętych w Sierotach (pow. gliwicki) i Łaziskach (pow. wodzisławski), wzniesione w połowie XV wieku.

Szlak podzielony jest na pięć pętli: beskidzką, pszczyńską, rybnicka, gliwicką i częstochowską oraz posiada też liczącą 326 km trasę główną, łączącą Gwoździany z Jeleśnią i prowadzącą dalej do Lachowic w województwie małopolskim.

Na szlaku znajdują się też dwa skanseny: Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie i Zagroda Wsi Pszczyńskiej w Pszczynie. 

Wszystkie obiekty na szlaku oznakowane są  tablicami informacyjnymi. W celu ułatwienia penetracji szlaku został on podzielony na kilka odcinków: 

Trasę Główną o długości 326 km, biegnącą przez całe województwo (z myślą o połączeniu szlaku województwa małopolskiego z projektowanym szlakiem w województwie opolskim), 

• Pętlę Częstochowską (C) długości 180 km, 
• Pętlę Gliwicką (G) długości 160 km, 
• Pętlę Rybnicką (R) długości i 130 km, 
• Pętlę Pszczyńską (P) długości  135 km 
• Pętlę Beskidzką (B) długości  120 km. 

W punktach węzłowych umieszczono 6 zbiorczych tablic informacyjnych. Szlak uzupełniają ekspozycje etnograficzne i historyczne w muzeach: 

• w Częstochowie
• w Gliwicach, 
• Archidiecezjalnym w Katowicach, 
• Regionalnym "Stara Zagroda" w Ustroniu, 
• Beskidzkim w Wiśle, 
• w Żywcu, 
• w Ośrodku Kultury i Edukacji Regionalnej w Koszęcinie, 
• w Izbie Regionalnej Stara Chałupa w Milówce.

CYNKÓW- KOŚCIÓŁ ŚW. WAWRZYŃCA Z 1631 ROKU

GPS: 50.56738, 19.12277

Kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca w Cynkowie (nieopodal Koziegłów) został zbudowany w XVII wieku. Co dość rzadkie, znamy nazwisko budowniczego – był nim cieśla, Walenty Ruray z Pyskowic. Drewniany budynek wzniesiono w szczególnej konstrukcji: sumikowo-łątkowej. Na terenie województwa śląskiego tylko właśnie w Cynkowie możemy spotkać kościół zbudowany w taki sposób. Ściany i dach obito gontem. Nad dachem wznosi się blaszana sygnaturka.

Wzniesiony w 1631r. odrestaurowany w 1955r. Kościół jest oszalowany, wzmocniony lisicami, na zewnątrz pobity gontem. Jednonawowy, z węższym, trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Przy prezbiterium od pn. prostokątna zakrystia, przy nawie od zachodu kruchta.

Jeleśnia - karczma z XVIII w.

U wejścia do charakterystycznego, drewnianego budynku w centrum Jeleśni widnieją słowa:

Coś ty chłopie łosoloł?
Cy ty ni mos rozumu?
Karcma stoi u drogi,
A ty idzies do dumu?

To „Stara Karczma” w Jeleśni, będąca jednym z wielu ongiś tego rodzaju obiektów we wsiach beskidzkich. Początki karczmy, która obecnie tak, jak dawniej pełni rolę obiektu gastronomicznego, datowane są bardzo ogólnie, na wiek XVI, XVII lub XVIII. Jest to jeden z zabytków znajdujących się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego.

Miejscowość Jeleśnia leży na pograniczu Beskidu Żywieckiego oraz Makowskiego, w południowo-wschodnim zakątku województwa śląskiego. Budynek karczmy pochodzi najprawdopodobniej z wieku XVIII, choć nie brak domysłów iż jest to budowla wcześniejsza, postawiona przez osadników Wołoskich. W każdym bądź razie na stropie widnieje data 1774 rok. Niegdyś karczmy stanowiły powszechny element wiejskiego krajobrazu. 

Około 70-80 procent wsi beskidzkich posiadało takie przybytki. Były one miejscem spotkań oraz konsumpcji i pełniły istotną rolę dla podróżnych, będąc etapowymi wozowniami i świadcząc usługi noclegowe. Do czasów dzisiejszych w rejonie żywiecczyzny zachowały się karczmy w Suchej Beskidzkiej (słynny „Rzym”) oraz właśnie w Jeleśni. 

Karczma stała przy popularnym miejscu targowym, leżącym na szlaku kupieckim, który łączył ziemię żywiecką ze znajdującą się po drugiej stronie Beskidu Żywieckiego krainą Orawa, należącą do Górnych Węgier. Legendy, które miały zapewne dodać miejscu prestiżu, mówią o przeniesieniu stropu do karczmy z krakowskich Sukiennic. Bywali tutaj beskidzcy zbójnicy - jak choćby sławny w tutejszych okolicach Proćpak. 

W wieku XIX miał miejsce generalny remont i rozbudowa karczmy. Z tych właśnie czasów pochodzi m.in. charakterystyczny ganek. Będąc w drugiej połowie XIX w. własnością arcyksięcia Habsburga, obiekt trafił ostatecznie w ręce rodziny Witków z Jeleśni. Karczma została uszkodzona w czasie II wojny przez pocisk artyleryjski, co spowodowało konieczność kolejnego remontu. Działająca obecnie w jeleśniańskiej karczmie restauracja reklamuje się m.in. potrawami gdzie indziej nieznanymi. Urządza się tu także imprezy z muzyką góralską w stylowej, regionalnej oprawie.

sad.slaskie.travel

BIERUŃ STARY- KOŚCIÓŁ ŚW. WALENTEGO

GPS:50.08959, 19.09338

Drewniany kościół patrona zakochanych, który tradycyjnie jest patronem obłąkanych, chorych i osób spoza nawiasu społeczeństwa. Stąd świątynia jemu poświęcona została postawiona poza granicami miasta (Ówczesnego, rzecz jasna). Typowy śląski obiekt z XVII wieku. Dziś na szlaku architektury drewnianej- warto go zobaczyć jadąc z Oświęcimia do Tychów.

W ciągu ostatnich kilkunastu lat przez Bieruń przejeżdżałem setki razy. I to zarówno samochodem i autobusem jak i podczas  rowerowych wycieczek. Walenciaka mijałem zawsze kiedy nie było mi wygodniej jechać obwodnicą, czyli często. I jak to zwykle bywa coś co mamy bardzo często przed nosem staje się niewidzialne. Podobnie mają często mieszkańcy terenów podgórskich. Zadziwiająco często mieszkając całe życie pod pasjonującym nas szczytem nigdy nawet nie przekroczyli jego progu, no chyba, że kilka mórg ziemi po dziaduniu akurat leży na jego stokach i dopiero kiedy przekonamy kogoś takiego żeby wybrał się z nami na górę przyznaje że warto

No ale wracając do Walenciaka. Niby wiem, że jest na wschodnich rubieżach Bierunia, za cmentarnym ogrodzeniem gdzie kiedyś grzebano niegodnych cmentarza parafialnego, niby kaplica, ale tak naprawdę to przepiękny drewniany kościółek z początków XVII wieku pod wezwaniem św. Walentego. Dopiero taka jedna Ziellona pasjonatka drewnianej architektury kazała mi pojechać zrobić kilka zdjęć. No i dotarło wtedy, że mam to pod nosem, no może trochę dalej, ostatecznie mój wydatny wprawdzie organ powonienia nie jest, aż tak długi.

Pojechałem, a jakże, tyle że mgła okazała się niemiłosierna. Dopiero drugie podejście okazało się szczęśliwsze. Kościółek można oczywiście podziwiać bezproblemowo, tyle że z zewnątrz plus przedsionek, gdzie przez kratę i szybki w drzwiach można podziwiać wnętrze, a i przez te szybki wydaje się całkiem ciekawe.

Kościół należy do niedalekiej parafii św. Bartłomieja, grał nawet czasami pierwsze skrzypce – kiedy główny kościół parafialny był na przykład spalony. Wejść do środka można oczywiście podczas  nabożeństw (codziennie o 8.oo w niedziele i święta o 9.oo), jednak żeby zrobić w spokoju własnym i modlących się kilka zdjęć trzeba przyjść przed mszą i dogadać się z kościelnym. To kościelny dzierży kluczę i tak naprawdę nawet wiekowy już proboszcz wyśle was do niego.

Jak mawiają znawcy tematu Walenciak posiada typową architekturę śląskiej budowli sakralnej – mądrze to brzmi, a znaczy mniej więcej tyle, że w swoim czasie niczym szczególnym się nie wyróżniał i tylko dlatego, że przetrwał jest dzisiaj perełką, choć z drugiej strony z perłami tak bywa i nikt nie ma im tego za złe. Kiedy został tak naprawdę wybudowany nie wie nawet Urząd Skarbowy. Jedno co wiadomo, to że w 1628 już był. Postawili go sobie poza miastem najprawdopodobniej miejscowi katolicy kiedy to kościół parafialny był w rękach protestantów. Potrzeba kościółek stworzyła i kilkakrotnie na przestrzeni lat na piedestał go wynosiła, dzięki czemu zachował się w tak świetnym stanie.

Pożary oczywiście Walenciaka też nie omijały, a i kilka remontów mu się dostało przy okazji większych prac głównego kościoła parafialnego. Ostatni wielki, gruntowny i kapitalny remont przeprowadzono w 1943 roku kiedy to otrzymał dzisiejszy sznyt i artystyczny wizerunek wnętrza.

Autorem jest Wojciech.
=========================================================
Wojciech to człowiek z pewnością nietuzinkowy - obce mu są  hotele, SPA i inne. On bierze aparat i zapycha w góry. Dobrze, że córki dbają o tatusia, bo o kartach do aparatu i zapasowych bateriach pamięta, ale z chlebem czy latarką, to może mieć już problem:) Najważniejszy jest aparat i przeżycia. Czyli- właściwy człowiek we właściwym miejscu:)
=================================================================================

O kościele czytaj też tu:

1. https://www.gornyslask.net.pl/s/bierun-sanktuarium-sw-walentego/

Promnice - Zameczek myśliwski

foto: Wojciech

Lasy pszczyńskie, starannie zagospodarowane, głównie za sprawą dwóch właścicieli dóbr pszczyńskich – księcia Friedricha Erdmanna Anhalta-Köthen-Pless oraz Hansa Heinricha XI von Hochberga, bogate były w dziką zwierzynę oraz ptactwo. Powstanie zameczku myśliwskiego Promnice, położonego we wsi Kobiór nad Jeziorem Paprocańskim, wiązało się z myśliwską pasją książąt von Hochberg, oraz z myślą o najznakomitszych gościach zapraszanych na polowania w Puszczy Pszczyńskiej. Zameczek ten odwiedzili m.in. Wilhelm I Friedrich Ludwig von Hohenzollern oraz Wilhelm II. Miejsce to upodobała sobie także żona Hansa Heinricha XV von Hochberga – Mary Therese Cornwallis-West (księżna Daisy von Pless).

Zameczek początkowo zwany domem myśliwskim (Jagdhaus), a następnie zamkiem (Jagdschloss) przejął funkcję zburzonego w 1830 roku tzw. dworu myśliwskiego (Jägerhof) znajdującego się w bezpośrednim sąsiedztwie zamku pszczyńskiego (naprzeciw ogrodu zamkowego), który został wzniesiony za czasów wspomnianego księcia Friedricha Erdmanna Anhalta-Köthen-Pless.

Twórcą projektu architektonicznego był królewski budowniczy krajowy Olivier Pavelt, autor wielu pszczyńskich budowli pracujący dla księcia pszczyńskiego Hansa Heinricha XI von Hochberga. Rok powstania obiektu – 1861 – przypada na okres szczególnego nasilenia ruchu budowlanego obejmującego lata 1861-1876.

Zaprojektowany przez Pavelta zameczek Promnice stanowił centralną budowlę większego zespołu, w którego skład wchodziły: wozownia, stajnie oraz leśniczówka. Zamek w swej obecnej postaci jest rezultatem dwóch faz budowlanych, a mianowicie z 1861 roku (faza pierwotna) i przede wszystkim z 1868 roku, kiedy to miała miejsce gruntowna odbudowa zamku po pożarze w 1867 roku oraz kilku drobniejszych zmian jakich dokonano na przełomie XIX i XX wieku.

Konstrukcja z muru pruskiego znamiennego dla architektury renesansu niemieckiego, budownictwa tyrolskiego i tzw. stylu szwajcarskiego połączona została z licznymi elementami neogotyckimi, głównie w detalach architektonicznych. Akcenty myśliwskie w postaci rozwieszonych na zewnątrz głów jeleni z porożami dobitnie podkreślały przeznaczenie budowli.

Zamek posiadał typowe dla siedzib myśliwskich cechy, takie jak: połączenie w architekturze budynku różnych stylów budowlanych, występowanie dominującej nad całością wieży służącej do obserwacji zwierzyny, istnienie reprezentacyjnego holu i wielkiej jadalni z jednorodnym tematycznie wystrojem, nawiązującym do symboliki rycerskiej i myśliwskiej oraz użycie na dużą skalę drewna jako materiału budowlanego. Przestrzeń zamku była ściśle podzielona, a poszczególne kondygnacje pełniły odrębne role. Parter miał charakter reprezentacyjno-prywatny, piętro zajmowały pomieszczenia dla gości i dzieci, poddasze przeznaczone było dla służby, zaś piwnica na pomieszczenia gospodarcze. Zamek o półoficjalnym charakterze, będący miejscem wolnym od sztywnej, dworskiej etykiety nadawał się doskonale do rekreacyjnych pobytów, gdzie rodzina książęca i jej goście oddawali się odpoczynkowi oraz polowaniom.

W takiej postaci zameczek przetrwał zaledwie 6 lat, a to za sprawą pożaru z 1867, który zniszczył niemal cały budynek. Pracami budowlanymi według rysunków dostarczonych przez mistrza ciesielskiego Assera, kierował majster Boehme, główny kierownik budowy. Pracami stolarskimi wewnątrz zamku, na podstawie rysunków Pavelta, zajął się mistrz stolarski Friedrich Rehorst. Także na podstawie rysunków, najprawdopodobniej Pavelta, miał pracować rzeźbiarz Plischke ze Świebodzic, wykonujący prace kamieniarskie we wnętrzach zamku. Nadzór nad całością sprawował wspomniany Olivier Pavelt. W trakcie prac, przed zamkiem postawiono odlaną z cynku grupę figuralną przedstawiającą patrona myśliwych św. Huberta z jeleniem, autorstwa Jana Jandy. Rzeźbiarz nadał postaci świętego rysy księcia Hansa Heinricha XI von Hochberga.

Prace prowadzone na przełomie XIX i XX wieku miały na celu przede wszystkim modernizację zamku. Wiele zmian nastąpiło po śmierci Hansa Heinricha XI, kiedy to księżna Daisy postanowiła nadać wnętrzom lekkości, wprowadzając meble z jasnymi obiciami oraz malując ściany na jasne kolory. Następnie zainstalowano małą windę do transportu potraw, a także wprowadzono elektryczność. Niemal wszystkie pomieszczenia zyskały bogatszy wystrój.

W sierpniu 1934 roku odbyła się licytacja wyposażenia zamku w Pszczynie oraz zameczku Promnice. W tym samym roku oba obiekty przeszły pod administrację Zarządu Przymusowego, by po upływie roku powrócić do Hochbergów. Do 1938 roku zameczek myśliwski Promnice pozostawał własnością Hochbergów, kiedy to został przekazany państwu jako część opłaty spadkowej, którą musieli uiścić synowie zmarłego Hansa Heinricha XV, aby objąć po nim schedę.

Po zakończeniu II wojny światowej zameczek myśliwski Promnice był zarządzany przez Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych w Katowicach, a następnie (od 1967 roku) został wzięty w opiekę przez resort górnictwa. W 2003 roku stał się własnością Skarbu Państwa, a od 2018 r. obiekt jest częścią Muzeum Zamkowego w Pszczynie.

Tekst pochodzi z http://www.zamek-promnice.pl

Lubliniec - kościół św. Anny

Jednym z najwspanialszych zabytków architektury sakralnej jest drewniany, zrębowy Kościół pw. św. Anny, pochodzący z 1653 r., stojący u zbiegu ulic św. Anny i Pasiecznej. W kościółku pokrytym dachem gontowym, z sześcioboczną wieżą sygnaturową znajduje się piękny barokowy ołtarz z drugiej połowy XVII wieku. 

Zabytek był wielokrotnie poddawany renowacji, a w latach 1998-2002 gruntownie przebudowywany staraniem założonej w 1992 r. „Fundacji Świętej Anny”.

Wpisany do rejestru zabytków w 1978 r.

 

Drewniany kościół pod wezwaniem św. Anny w Lublińcu wzniesiono w 1653 roku, na ówczesnym przedmieściu. Jego fundatorem był właściciel dóbr lublinieckich, Andrzej Cellary. W ubiegłym wieku świątynia bardzo podupadła, co groziło jej zniszczeniem. Dlatego w latach 1996-2004 została rozebrana i zrekonstruowana. Budowla została zbudowana na zrąb, jest jednonawowa, z dachem pokrytym gontem. Wnętrze ma barokowe.

Gwoździany - opolskie

GPS: 50.7249, 18.53258

Dzisiejszy kościółek, stojący w Gwoździanach od 1978 roku jest konstrukcyjnie wiernym obrazem dawnej świątyni, choć oryginalnymi częściami z dawnego kościoła są tylko belka nad drzwiami wejściowymi z datą 1576 oraz dwa krzyże znajdujące się na wieżach kościoła. Parafia dba jednak o to, by współczesne wyposażenie nie stanowiło dysharmonii z drewnianym, chociaż nieco innym od dawnego wnętrzem kościoła. Świadczą o tym rzeźbione w drewnie przez nie żyjącego już artystę z Rybnika Masorza stacje drogi krzyżowej, drewniany posoborowy ołtarz poświęcony Matce Bożej, figury świętych oraz rzeźbiona drewniana chrzcielnica.

Góra - kościół

Kościół parafialny p.w. Św. Barbary z 2. poł. XVI w., pierwotnie kaplica, powiększony w 1961 r., konstrukcji zrębowej z sobotami i lisicami, szalowany i pokryty gontem, od zachodu wieża czołowa.

Miedźna

 Kościół św. Klemensa, bud. XVII w., powiększony w XVIII w. przez rozbudowę nawy, wieża czołowa, wyposażenie barokowe.

Grzawa - kościół

Kościół Ścięcia św. Jana Chrzciciela z XVI w.