Krościenko - cerkiew

W Muzeum-Zamku w Łańcucie w Dziale Sztuki Cerkiewnej znajdują się skromne fragmenty ikonostasu z XVII i XIX wieku oraz kamienna chrzcielnica z tejże cerkwi. Aktualny wystrój wnętrza jest całkowicie współczesny.

więcej zdjęć https://photos.app.goo.gl/a1U2n8dtw412eJWQ6

Budowla jest orientowana (prezbiterium ku wschodowi), konstrukcji zrębowej, trójdzielna, oszalowana. Dachy kalenicowe, nad nawą kopuła na ośmiobocznym tamburze pokryta jak i pozostała część gontem. Nad prezbiterium oraz babińcem wieżyczki z cebulastymi hełmami. Sklepienie wewnątrz cerkwi belkowane spięte dwoma krzyżującymi się tragarzami.

Przed wejściem, od zachodniej strony, na kamiennej podmurówce znajduje się drewniana, XIX- wieczna dzwonnica o konstrukcji słupowej pokryta gontowym namiotowym daszkiem.

Cerkiew zyskała dużo po wycięciu wianka starych drzew okalających budowlę, dzięki czemu jest lepiej widoczna.

Powyżej przycerkiewny cmentarz m.in. z nagrobkami greckich emigrantów mieszkających niegdyś w Krościenku. Na uwagę zasługuje nagrobek jednego z proboszczów w kształcie trumny położony tuż obok cerkwi.

Rabe - cerkiew z 1852 r.

N49.36591 E22.66085

Cerkiew orientowana, umiejscowiona w centralnej części wsi, na niewielkim wzniesieniu, po wschodniej stronie drogi Ustrzyki Dolne- Czarna Górna. W niewielkiej odległości od cerkwi, od południowego-zachodu, wolnostojąca murowana dzwonnica. Zespół cerkiewny otoczony starodrzewem. Przy cerkwi cmentarz.

Cerkiew drewniana, trójdzielna, z zakrystią od północy, z sanktuarium zamkniętym ścianą prostą, konstrukcji zrębowej. Ściany zbieżne. Daszek okapowy opasujący cerkiew wsparty na rysiach. W zachodniej elewacji dwukondygnacyjne podcienie. zrąb ścian nawy wyższy niż w sanktuarium i babińcu. Dachy konstrukcji krokwiowej, dwuspadowe, o zróżnicowanej wysokości kalenic. Nad nawą uskok w połaciach dachowych. Centralnie, na jej kalenicy sześcioboczny tambur nakryty namiotowo ze ślepą latarnią. Nad zakrystią dach pulpitowy. Wszystkie połacie dachowe pokryte blachą. Ściany pobite gontem. Wewnątrz, w części zachodniej, chór śpiewaczy.

Hoszów

Cerkiew w Hoszowie - zima'2000

Cerkiew drewniana, konstrukcji zrębowej, trójdzielna, jednokopułowa, z opasaniem na rysiach. Sanktuarium zamknięte trójbocznie, z parą zakrystii pod opasaniem. Babiniec prostokątny. Poszerzony korpus nawowy. Centralny masyw świątyni w przestrzennym układzie krzyżowym, akcentowany takim układem kalenicowych dachów ponad głównymi pomieszczeniami cerkwi (kalenice i okapy połaci dachowych, z wyłączeniem obniżonego dachu zachodniej części babińca, na tej samej wysokości). Powyżej kalenic, nad centralną częścią nawy wysoki tambur, na którym dach w formie ośmiopołaciowej, podciętej kopuły, zwieńczony baniastą sygnaturką. Mniejsze sygnaturki na kalenicach układu krzyżowego. Wszystkie połacie dachowe pod blachą. Ściany zewnętrzne oszalowane deskami pionowo.

Cerkiew w Hoszowie należy do grupy zabytków, licznie jeszcze reprezentowanych na obszarze południowo – wschodniej Polski, których forma ukształtowała się w wyniku świadomych poszukiwań stylistycznych, mających doprowadzić do wypracowania form tzw. uniwersalnego “stylu Narodowego" (podobnym zjawiskiem w polskiej tradycji kulturowej tego czasu jest ukształtowanie się tzw. “stylu zakopiańskiego"). cechą charakterystyczną tego procesu jest chęć sięgania do najdawniejszych tradycji kultury Narodowej (często definiowanych w sposób subiektywny) poprzez sztukę ludową. Jednym z kierunków takich poszukiwań na gruncie ukraińskiej architektury sakralnej było nawiązanie do krzyżowego układu przestrzennego świątyni, rozpowszechnionego m.in. Na obszarze Huculszczyzny. Wśród cerkwi w południowo-wschodniej Polsce cerkwie w Hoszowie i Gładyszowie najbardziej wyraźnie do niej nawiązują.

Żłobek - cerkiew przy drodze

 N49.34574 E22.68125

Drewniana cerkiew greckokatolicka z roku 1830 pw. Narodzenia NMP; należy do nurtu cerkwi wzorowanych na kościołach łacińskich, wznoszonych na rzutach o dwudzielnych układach (nawa i prezbiterium). Świątynia kryta dwuspadowymi dachami, oddzielnymi dla każdej części. Po roku 1951 opuszczona i zdewastowana, służyła jako magazyn szyszek do roku 1976. Od roku 1979 służy jako kościół filialny parafii rzymskokatolickiej w Czarnej.

Cerkiew w Żłobku jest świątynią orientowaną, dwudzielną o konstrukcji zrębowej. Zbudowana została z funduszy państwowych przez Austriaków. Efektem tego jest mocno uproszczona, latynizująca architektura cerkwi. Prezbiterium i szersza od niej nawa wybudowane na planie prostokąta. Do prezbiterium od północy przylega zakrystia. Od zachodu mały przedsionek o konstrukcji słupowej. Nad nawą, prezbiterium i przedsionkiem dachy dwuspadowe, nad zakrystią pulpitowy. Wszystkie kryte gontem.

Bandrów Narodowy

W Bandrowie Narodowym znajduje się cerkiew greckokatolicka 1825 r. pełniąca obecnie rolę kościoła pw. św. Andrzeja Boboli. Pierwotnie wzniesiona została w 1825 roku w Jasieniu, a w obecne miejsce przeniesiono ją w 1974 roku. Za cerkwią znajduje się stary cmentarz z kilkoma nagrobkami. Bandrów jest jednym z najstarszych ośrodków górnictwa naftowego na świecie, Kopalnie ropy naftowej istniały tu przed rokiem 1884.

Spoza szlaku oficjalnego.

Smolnik nad Sanem - UNESCO

Świątynia w Smolniku należy do nielicznie zachowanych, na terenie południowo- wschodniej Polski, trójdzielnych cerkwi kopułowych, powszechnie występujących na Bojkowszczyźnie, zniszczonych na tym obszarze (w obecnych granicach Polski) po 1947 roku.

Cerkiew orientowana, umiejscowiona na terenie wyludnionej wsi, w odległości ok. 400 metrów na południe od szosy Lutowiska – Stuposiany, na wzgórzu, w otoczeniu starodrzewu. Ogrodzenie drewniane. Od wschodu cmentarz, założony w XIX wieku.

Więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/uEWr5XA1eLrFTja23

Cerkiew drewniana, konstrukcji zrębowej, trójdzielna, z pastoforium od północy, z opasaniem na rysiach. Podmurowanie kamienne. Podwaliny dębowe. zrąb ścian z drewna iglastego. Nad sanktuarium i nawą kopuły brogowe zrębowe z załomem (nawowa z krzyżowym stężeniem); nad babińcem sklepienie kolebkowe. Dachy nad sanktuarium nawą i babińcem namiotowe z załomem, zwieńczone makowicami. Pastoforium pod opasaniem. Wewnątrz, chór śpiewaczy w zachodniej części cerkwi. Ościeżowe portale i okna (prostokątne, podwójne i okrągłe). Ściany powyżej opasania i wszystkie połacie dachowe opierzone gontem. Sanktuarium, nawa i babiniec kwadratowe w planie; pastoforium prostokątne. Nawa większa od sanktuarium i babińca. Masyw nawowy wyższy od pozostałych; okapy dachowe na jednym poziomie. 

Z dawnego wyposażenia cerkwi przetrwała do dnia dzisiejszego ikona Wniebowzięcia Bogarodzicy z 1748 roku. W górnej partii ściany ikonostasowej figuralna polichromia ścienna (wizerunki starotestamentowych Proroków) z końca XVIII wieku, odnowiona w 1923 roku przez Eliasza Decuka z Sanoka.

W 2013 roku, wraz z 15 innymi drewnianymi świątyniami, została wpisana na listę UNESCO.

Bystre - cerkiew w ruinie

Cerkiew drewniana na podmurówce z kamienia łamanego spojonego zaprawą wapienną. Ściany w dolnej kondygnacji zwęgłowane na obłap z ostatkami przechodzącymi w rysie podtrzymujące płatwie opasania (daszku okapowego). Powyżej opasania ściany zwęgłowane na jaskółczy ogon, z obciętymi ostatkami. Wzniesiona na planie krzyża greckiego o skróconych ramionach tworzących transept (kryłosy). 

Więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/qfQbFyCUMZA2mnv13

Cerkiew jest orientowana, usytuowana w centrum wsi, w dolince potoku Bystry, wśród zabudowy mieszkalnej, po wschodniej stronie drogi wiejskiej prowadzącej z Michniowca w górę wsi, na terenie wydzielonym kręgiem starych drzew oraz ogrodzeniem z dyli drewnianych. Obok cerkwi, od strony południowej znajduje się dzwonnica murowana z cegły. Na pd.-zach. od zespołu, w odległości ok. 100 m., rozplanowany jest niewielki zabytkowy cmentarz na planie prostokąta, porośnięty zagajnikiem.

Czarna - dawna cerkiew

Więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/cvpPAtOMm34cKm3l2

Świątynia usytuowana jest we wschodniej części wsi, na pn.-zach. od rozwidlenia dróg biegnących do Czarnej Dolnej i Ustrzyk Dolnych (bezpośredni dojazd do cerkwi drogą do Czarnej Dolnej). Położona w nieznacznym oddaleniu od zabudowy mieszkalnej, na stoku wzgórza, łagodnie opadającym na południe i zachód. Prezbiterium zwrócona na pn.- wsch. 

Teren na którym znajduje się cerkiew ogrodzony jest częściowo drewnianym płotem z kamiennymi, murowanymi słupkami, częściowo siatką drucianą, tworząc plan zbliżony do prostokąta. W obrębie ogrodzenia, wokół cerkwi pozostałości starodrzewia oraz dawnego cmentarza (kamienne nagrobki i krzyże). W pd.-zach. Narożniku znajduje się drewniana dzwonnica, w części pd.- wsch. drewniana kapliczka. Za ogrodzeniem, powyżej cerkwi, nowy, obszerny cmentarz.

Cerkiew jest jednym z nielicznych reprezentantem nurtu klasycyzującego drewnianej architektury cerkiewnej, do którego na tym terenie włączyć należy jeszcze cerkiew w pobliskiej miejscowości Rabe. Zmiany stylowe w architekturze cerkwi są  powierzchowne. Świątynię wzniesiono w tradycyjnej formie i rozwiązaniach konstrukcyjnych z dodaniem jedynie dekoracji o aktualnych w czasie budowy znamionach stylowych.

Michniowiec - zespół cerkiewny

N49.30151 E22.73271

Zespół cerkiewny zlokalizowany w środkowej części wsi, na wzniesieniu. Cerkiew orientowana. Od południa drewniana wolnostojąca dzwonnica. W niewielkim oddaleniu od terenu cerkiewnego, od południa, cmentarz. Cerkiew drewniana, konstrukcji zrębowej, trójdzielna, z zakrystią od północy i kruchtą od zachodu. Nawa na planie ośmioboku; sanktuarium zamknięte trójbocznie; babiniec czworoboczny.

Więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/akb5FJX2CHaYIvEB2

Świątynia w Michniowcu jest unikalnym rozwiązaniem architektonicznym, tak w odniesieniu do kompozycji przestrzennej jak i zastosowanych rozwiązań konstrukcyjnych. dotąd jej znaczenie w historii drewnianego budownictwa sakralnego nie zostało w dostateczny sposób zaakcentowane. Znany badacz i systematyk ukraińskiej architektury cerkiewnej Mychajło Dragan uważał wręcz, że tego typu układy przestrzenne są  nieobecne w ukraińskim budownictwie cerkiewnym. 

Michniowiecka świątynia w ogólności kształtowana była przez regionalną tradycję budowlaną, jednak podobnie jak starsza od niej cerkiew w Tyniowicach koło Pruchnika wpisuje się dawny, słabo reprezentowany w zachowanym materiale zabytkowym, odrębny nurt budownictwa cerkiewnego, który winien być obecnie objęty precyzyjnymi badaniami naukowymi.

Zniszczenia w obrębie drewnianego budownictwa sakralnego, które nastąpiły po 1947 roku zadecydowały o tym, że wzniesiona w technice mieszanej (niegdyś znacznie rozpowszechnionej) dzwonnica cerkwi w Michniowcu jest dzisiaj również unikatowym zabytkiem architektury na terenie południowo- wschodniej Polski.

Jałowe - cerkiew na wzgórzu

GPS: N49.40334 E22.65492

Cerkiew w Jałowym powstała w 1903 r. Jest orientowana, trójdzielna, o konstrukcji zrębowej, prawie w całości pokryta gontem. Obecnie jest to kościół pw. św. Mikołaja. Mocno zniszczona- niedaleko Hoszowa.

Jałowe - zima'2000

Nieopodal widać ruiny murowanej budowli otoczone kwitnącymi głogami. Legenda głosi, że jest to kaplica grobowa Anny Nowosielskiej ( lub Nowosieleckiej?) z Ziętarskich, właścicielki majątku Jałowe. Zbudowana została ok. 1882 roku. Czy ktoś jeszcze tam spoczywa? Nie wiemy. Księgi parafialne spłonęły w 1939 roku w Zasławiu, gdzie wywiózł je ówczesny ks. proboszcz J. Kolanko, uciekając przed wojskami sowieckimi.

Hoszowczyk

Hoszowczyk - zima'2000

Cerkiew w Hoszowczyku jest świątynią orientowaną, trójdzielną o konstrukcji zrębowej. Zbudowana została na planie krzyża greckiego. Do prezbiterium przylegają dwie zakrystie. Nad nawą kopuła na ośmiobocznym bębnie. Dachy i kopuła obite blachą.
Spoza szlaku oficjalnego.