Wojnowo - Trzy świątynie w jednej wsi

Wieś została założona przez rosyjskich staroobrzędowców, zwanych też starowierami. Staroobrzędowcy to odłam prawosławia powstały w Rosji w wyniku sprzeciwu wobec reform patriarchy Nikona w 1652 roku. Staroobrzędowcy rozpoczęli osiedlanie się w Prusach od 1831 r.

W Wojnowie powstała świątynia starowierców - molenna, klasztor żeński z własną świątynią, a później po przyłączeniu się części starowierców do głównego nurtu prawosławia powstała cerkiew prawosławna. Wszystkie te świątynie istnieją do dziś. Wojnowo jest więc wsią z trzema świątyniami obrządku wschodniego - ewenement na skalę światową.

Cerkiew drewniana wybudowana została w latach 1922–1927 według projektu ks. Aleksandra Awajewa (któremu udało się nawrócić część starowierców do zreformowanego prawosławia), na wzór drewnianych cerkwi rosyjskich z okolic Tweru, skąd pochodził Awajew. Świątynia posiada dzwonnicę przykrytą dachem zakończonym cebulastą kopułą. Dzwonnica, współcześnie cała oszalowana deskami, miała wcześniej odkryty prześwit pod dachem. W latach 1995-1996 świątynia została gruntownie wyremontowana. W 1996 roku dokonano jej rekonsekracji.

W Wojnowie znajdują się również chałupy drewniane z końca XIX i początku XX w. Są one na ogół pozbawione cech ruskich, które miały starsze domy widoczne na archiwalnych zdjęciach. Wiele domów otynkowanych, które wydają się być murowane, po bliższym przyjrzeniu się okazują się być budynkami drewnianymi

Przewaga budownictwa drewnianego w Wojnowie jest pielęgnowana przez zarząd Mazurskiego Parku Krajobrazowego, który kontroluje wszystko co jest na tym terenie budowane i wyraźnie preferuje budownictwo drewniane.

https://www.it.mragowo.pl

Ostrykół

 Ostrykół to wieś położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ełckim, w gminie Prostki. Wieś założona została w 1338 r. Podczas najazdu tatarskiego hetmana Gosiewskiego w 1656 wieś została doszczętnie spalona

W Ostrymkole warto zobaczyć kościół, który przed 1945 rokiem należał do wspólnoty ewangelickiej. Wzniesiony w 1667 roku. Jest to świątynia drewniana, trzynawowa, z nawą główną dość szeroką i dwiema bocznymi, utworzonymi przez filary podtrzymujące balkony.

W prezbiterium znajduje się ołtarz barokowy z 1683r. W jego nawie umieszczono krzyż z figurą ukrzyżowanego Chrystusa z 1839 r. Przy ołtarzu znajdują się dwie figury aniołów: stojącego i w locie, a po ich bokach dwa mosiężne świeczniki z XVII w. Charakterystyczne są też kręcone kolumienki w ołtarzu, posiadające kapitele korynckie Szczególnie cenne są empory wbudowane w tym kościele po obu stronach nawy. Całe prezbiterium oddzielone jest od reszty kościoła drewnianymi balustradami.
W kościele znajdują się dziesięciogłosowe organy z 1799 r. Na chórze jest zabytkowe poroże jelenia.

http://mojemazury.pl/8712,Ostrykol-drewniany-kosciol.html

Muzeum Budownictwa Ludowego w Olsztynku

Na podstawie: muzeumolsztynek.com.pl

Muzeum Budownictwa Ludowego Park Etnograficzny w Olsztynku należy do najsłynniejszych w Polsce i jednocześnie najstarszych w Europie skansenów (etnograficznych muzeów na wolnym powietrzu). Jego początki sięgają 1909 roku, kiedy to na obrzeżach Ogrodu Zoologicznego w Królewcu zgromadzono pierwsze kilkadziesiąt obiektów architektury ludowej (20) oraz dwa obiekty archeologiczne. 

Pierwsze muzeum powstało z inicjatywy Prowincjonalnego Konserwatora Zabytków- Richarda Dethlefsena  w 1909 roku w Królewcu. Wybudowano wówczas  kopie ludowych budowli drewnianych z XVIII- XIX wieku pochodzących z regionów Prus Wschodnich: z Warmii, Mazur, Powiśla i terenów  Litwy. Okres sprzed kolonizacji krzyżackiej ilustrował grób skrzynkowy i kurhan z okresu brązu. Królewiecki Park Etnograficzny- "Dorfmuseum" otwarto w 1913 roku.

W latach 1938-1940 r. przeniesiono park etnograficzny z Królewca na miejskie grunty pod Olsztynkiem w powiecie ostródzkim, przeznaczając teren 35 ha. Z tamtego założenia zachowanych jest obecnie 12 obiektów architektury.

Obecnie do Muzeum należy ok. 90 ha ziemi, przy czym na 35 ha znajdują się: 1 stanowisko archeologiczne, 1 grób kurhanowy oraz  66 obiektów dużej i małej architektury, reprezentujących zróżnicowaną zabudowę wsi powstałą na przestrzeni XVIII- XX wieku na terenach Warmii, Mazur, Powiśla i Litwy. Wyposażenie budynków stanowią zebrane po 1945r. eksponaty pokazujące  tradycyjne metody pracy i obrzędy na wsi w XIX i XX wieku.

REGIONY PREZENTOWANE W SKANSENIE:

Mazury:

Mazury są  jednym z największych regionów etnohistorycznych północnej Polski. Zajmują południową i wschodnią część województwa warmińsko- Mazurskiego, sięgając od Ostródy i Działdowa na zachodzie, po Gołdap i Olecko na wschodzie. Tworzą w ten sposób obraz wielkiego rogala na mapie regionów Polski, którego znaczą część wyznacza granica z Warmią oraz Powiślem i Ziemią Lubawską od zachodu, Podlasiem od wschodu i Kurpiami (północne Mazowsze) od południa. Północną granicę wyznacza granica państwa z Federacją Rosyjską. 

Warmia:

Historyczna kraina w województwie warmińsko- Mazurskim, do 1945 r. znajdowała się w granicach Prus Wschodnich i znana była pod niemiecką nazwą Ermli. (...)

 W 1740 r. " królem w Prusach"  został Fryderyk II, z którego inicjatywy dokonano w 1772 r. I rozbioru Polski. Warmię włączono do Prus Wschodnich a posiadłości biskupa i kapituły uległy sekularyzacji. Władzę zwierzchnią nad ludnością warmińską przejął król pruski. Jednakże Warmia ze względu na odrębność wyznaniową i tak odróżniała się od pozostałej części Prus. Tradycje katolickiej Warmii zachowały się w wyglądzie wsi i w obyczajach. Mimo nasilającej się w XIX wieku germanizacji lud warmiński zachował poczucie Narodowe. Po 1945 r. Warmia znalazła się w granicach Polski.

Powiśle:

Region Powiśla często bywa utożsamiany z regionami sąsiednimi, szczególnie z Żuławami, lub z jednako nazywaną dzielnicą miasta Warszawy. Jednakże, jest to kraina historyczno- geograficzna znajdująca się w dorzeczu rzeki Wisły, w jej dolnym biegu, na wschodnim brzegu. Region to bardzo rozległy i niezbyt dobrze przebadany pod względem etnograficznym i historycznym.

Mała Litwa

(...) W połowie XIV wieku kolonizacja Litwy docierała do Kłajpedy, Tylży, Wystruci, osiągając linię górnej Pregoły i Dejmy. Pogranicze litewsko- niemieckie ciągnęło się od Gierdaw przez Alembork do Zalewu Kurońskiego. Te tereny określano Pruską Litwą lub Małą Litwą. Do końca XVI w. Na terenach Warmii i Małej Litwy pozostała ludność staropruska  uległa całkowitej asymilacji.

Zebrane w olsztyneckim Skansenie przykłady, poszczególnych typów wiatraków, dają świadectwo myśli technicznej, której tradycje sięgają średniowiecza. Zachowane jako eksponaty muzealne, pełnią rolę dydaktyczną.

Za pomocą wiatraka- wykorzystywano siłę wiatru do mielenia zboża do nawadniania i melioracji pól.

Do najstarszych typów wiatraka należy Koźlak- wiatrak kozłowy. "Koźlak" ten w Muzeum, pochodzi ze wsi Wodziany w pow. Morąg na Powiślu. Jego budowa datowana jest na 1775 rok. Translokacji wiatraka do Olsztynka dokonano w latach 1972- 1974. Tzw. "kozioł", od którego pochodzi nazwa wiatraka, stanowi stałą podstawę, podtrzymującą ruchomy korpus wiatraka. Aby dostosować śmigła wiatraka do kierunku wiatru, całą konstrukcję obracano wokół osi za pomocą długiego dyszla.

Drugi typ wiatraka w MBL w Olsztynku to "Paltrak", reprezentowany przez dwa niewielkie obiekty:

• wiatrak z Schenfliess- Sambia, datowany na XVIII/XIX wiek, przeniesiono do Olsztynka w latach 1938- 42 wraz z innymi obiektami ze skansenu w Królewcu
• wiatrak pochodzący z Ruskiej Wsi w gm. Mrągowo na Mazurach, datowany na II poł. XIX wieku, przeniesiony do Skansenu w latach 1976/77.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 "Paltrak" podobny w swej konstrukcji do koźlaka ma w porównaniu z nim bardziej udoskonalony mechanizm obrotowy. Ten typ wiatraka różni się od "koźlaka" jedynie osadzeniem ruchomego korpusu. Korpus umieszczony jest na murowanej podmurówce i posiada pod drewnianą podłogą żelazne kółeczka, które przy obrocie budynku poruszają się po żelaznych szynach, umocowanych na fundamencie. Paltrak także posiada dyszel służący do obracania korpusu, w celu ustawienia skrzydeł w kierunku wiatru.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Holender

Trzeci typ wiatraka znajdujący się w MBL w Olsztynku, dawniej licznie występujący na terenie naszego województwa to wiatrak "Holender".

Wiatraki z ruchomą częścią dachową zaczęto masowo budować w XVII wieku, w Holandii- stąd pochodzi ich nazwa. W następnych wiekach rozpowszechniły się w Europie. W przeciwieństwie do "koźlaka" i "paltraka" to typ wiatraka charakteryzujący się dużych rozmiarów nieruchomym korpusem. Korpus wznoszony był przeważnie z cegły na planie koła lub wieloboku. Na masywnym nieruchomym korpusie umieszczona była ruchoma "czapa" ze śmigłami, co pozwalało na łatwiejsze ustawienie śmigieł do kierunku wiatru. Niewiele zachowało się "holendrów" w całości w konstrukcji drewnianej. Znajdujący się w olsztyneckim Skansenie "holender" pochodzi ze wsi Dobrocin w pow. Morąskim na Powiślu. Budowę wiatraka określa się na 2 poł. XIX wieku. Wiatrak czynny był do maja 1950 roku. W latach 1962- 1965 dokonano translokacji wiatraka do Skansenu w Olsztynku, gdzie po przeprowadzeniu kompleksowych prac konserwatorskich, usytuowano go na wyniesieniu terenu, w północnej części Skansenu.

Zobacz też:

• Wiesława Chodkowska  "W krainie wiatraków" - w "Biuletynie Oddziału Warmińsko- Mazurskiego Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków", Olsztyn, 2006 r., s. 44- 54

Kontakt

Muzeum Budownictwa Ludowego

Park Etnograficzny w Olsztynku

11-015 Olsztynek ul. Sportowa 21 

(0-89) 519-21-64

e-mail: mbl@muzeumolsztynek.com.pl